Παγκόσμια Ημέρα Σκακιού–
20 Ιουλίου

Στις 12 Δεκεμβρίου 2019, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ανακήρυξε την 20η Ιουλίου ως Παγκόσμια Ημέρα Σκακιού, για να τιμήσει την επέτειο της ίδρυσης της Διεθνούς Σκακιστικής Ομοσπονδίας (FIDE) στο Παρίσι, το 1924.

Η Παγκόσμια Ημέρα Σκακιού καθιερώθηκε με το σκεπτικό ότι το σκάκι αποτελεί ένα από τα αρχαιότερα παιχνίδια, με πλούσιο πνευματικό και πολιτιστικό χαρακτήρα, συνδυάζοντας στοιχεία αθλητισμού, επιστημονικής σκέψης και τέχνης. Ως μια δραστηριότητα προσιτή και χωρίς αποκλεισμούς, το σκάκι είναι ένα παγκόσμιο παιχνίδι που προάγει τη δικαιοσύνη, τη συμπερίληψη και τον αμοιβαίο σεβασμό και μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία κλίματος ανοχής και κατανόησης μεταξύ λαών και εθνών. Επίσης το σκάκι μπορεί να ασκηθεί οπουδήποτε και να παιχτεί από όλους, υπερβαίνοντας τα εμπόδια της γλώσσας, της ηλικίας, του φύλου, της σωματικής ικανότητας ή της κοινωνικής θέσης. Υπό αυτή την έννοια το σκάκι συμβάλλει ως ένα από τα αρχαιότερα παίγνια με διεθνή προβολή, στην προώθηση του διαλόγου, της αλληλεγγύης και της ειρήνης μεταξύ των λαών, με δύναμη να μεταβάλλει αντιλήψεις, προκαταλήψεις και συμπεριφορές, καθώς και να εμπνέει, να καταρρίπτει φυλετικά και πολιτικά εμπόδια, να καταπολεμά τις διακρίσεις και να εκτονώνει συγκρούσεις, συμβάλλοντας έτσι στην προώθηση της εκπαίδευσης, της βιώσιμης ανάπτυξης, της ειρήνης, της συνεργασίας, της αλληλεγγύης, της κοινωνικής ένταξης και της υγείας σε τοπικό, περιφερειακό και διεθνές επίπεδο.

Σχετικά με την προέλευση του παιχνιδιού μια θεωρία υποστηρίζει ότι εμφανίστηκε ένα πρώιμο παιχνίδι παρόμοιο με το σκάκι, το λεγόμενο «Τσατουράνγκα» (Chaturanga), στο βόρειο τμήμα της ινδικής χερσονήσου γύρω στο 319–543 μ.Χ. Το παιχνίδι εξαπλώθηκε μέσω των Δρόμων του Μεταξιού προς τα δυτικά, φτάνοντας στην Περσία. Η αρχαιότερη αναφορά στο παιχνίδι προέρχεται από περσικό χειρόγραφο της ίδιας περιόδου, όπου περιγράφεται η προσφορά του παιχνιδιού ως δώρο στον βασιλιά Χοσρόη Α’ (531–579 μ.Χ.) από πρεσβευτή των ινδικών βασιλείων. Από εκεί, το παιχνίδι διείσδυσε στην Αραβική Χερσόνησο και στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία.

Το Αρχείο της ΕΡΤ για την Παγκόσμια  Ημέρα Σκακιού αλλά και για τα 60 χρόνια από την καθιέρωσή της από τη Διεθνή Σκακιστική Ομοσπονδία το 1966, στις 20 Ιουλίου, προτείνει την εκπομπή:

ΠΕΡΙΣΚΟΠΙΟ

ΣΚΑΚΙ

Επεισόδιο της εκπομπής «ΠΕΡΙΣΚΟΠΙΟ» αφιερωμένο στο σκάκι και την ανάπτυξή του στον ελλαδικό χώρο. Η αφήγηση μιλάει για την αναγκαιότητα του παιχνιδιού στη ζωή των ανθρώπων, τη λειτουργία του ως βιολογική και ως λογική ανάγκη, τον πνευματικό και ενστικτώδη χαρακτήρα του. Γίνεται σύντομη αναδρομή στην ιστορία του παιχνιδιού και αναφέρονται οι πιθανοί τόποι καταγωγής του καθώς και σχετικές παραδόσεις αναφορικά με την προέλευσή του από την αρχαία Ελλάδα και τα μυκηναϊκά χρόνια, αλλά και την προέλευση από την Κίνα και την Περσία, την θεά Κάισσα, προστάτιδα του παιχνιδιού. Αναφέρεται το Τσατουράνγκα , το σκάκι στην Ινδία με ζάρια και με τέσσερις παίκτες, έπειτα καταργούνται τα ζάρια, εξαφανίζεται η τύχη και η πνευματική δύναμη γίνεται ο βασικός παράγοντας για τη νίκη στο παιχνίδι. Ακολουθεί αναφορά στο έτος 638 μ.Χ. οπότε οι Άραβες κατακτούν την Περσία, έρχονται σε επαφή με το σκάκι, το οποίο τους κατακτά με τη σειρά του και από εκείνους μεταφέρεται η γνώση του στην Ευρώπη. Ο Κώστας Χατζιώτης πρωταθλητής σκάκι Ελλάδος 1963 μιλάει για την πορεία του παιχνιδιού προς την Ευρώπη μέσα στους αιώνες, από την επαφή μαζί του Ελλήνων της διασποράς στον 15ο-16^ο αιώνα μ.Χ., τη δημοτικότητά του μέσα στους αιώνες και πώς το σκάκι φτάνει στην Ελλάδα τη δεκαετία του 1920 από τους πρόσφυγες της Μικράς Ασίας και της Ρωσίας και από Έλληνες που σπούδαζαν στη Δυτική Ευρώπη, ενώ αναφέρονται και ονόματα σημαντικών σκακιστών της προπολεμικής περιόδου όπως Ρεβελής, ο Φρυγανάς και ο Ιατρίδης, καθώς και σημαντικές προσωπικότητες των γραμμάτων όπως ο Γ. Ξενόπουλος, ο Σουρής και ο Στρατίκης έπαιζαν σκάκι. Το 1950 συμμετέχει για πρώτη φορά σε Ολυμπιακούς Σκακιστικούς Αγώνες στο Ντουμπρόβνικ της Γιουγκοσλαβίας η Ελλάδα. Έκτοτε το σκάκι αναπτύχθηκε στην Ελλάδα και έλαβε τη θέση που του αξίζει με τη σύσταση ομοσπονδίας και τη διοργάνωση διεθνών τουρνουά. Για το σκάκι, τους κανόνες αλλά και τις ιδιαιτερότητές του ως παιχνιδιού αλλά και ως αγωνιστικού αθλήματος, τα διαφορετικά είδη αγώνων και τους αγώνες επίδειξης, τις πνευματικές δεξιότητες που απαιτεί, τη σημασία του χαρακτήρα του σκακιστή, της ήττας και της νίκης στο παιχνίδι, μιλούν ο γραμματέας της Ομοσπονδίας Σκακιστών Ελλάδας Τάκης Δρεπανιώτης και ο πρωταθλητής Ελλάδας του 1986 Γιώργος Μαρκόπουλος. Κατά τη διάρκεια της εκπομπής γίνεται αναφορά στα σημαντικότερα ονόματα σκακιστών που έχουν σφραγίσει με τις επιδόσεις του την ιστορία του αθλήματος, όπως οι θρύλοι Πολ Μόρφι, ο Βίλχελμ Στέϊνιτς, ο Χέρμαν Ζούκενφορντ, Εμανουέλ Λάσκερ, ο Χοσέ Ραούλ Καπαμπλάνκα, αλλά και οι πιο σύγχρονοι όπως ο Σάμουελ Ερσέφσκι, ο Μιχαήλ Μποντβίνικ,ο Τιγράν Πετροσιάν, ο Μπόρις Σπάσκι, ο Μπόμπι Φίσερ, ο Ανατόλι Καρπόφ, ο Βίκτορ Κορτσνόι και ο Γκάρι Κασπάροβ. Εκτενής αναφορά γίνεται επίσης στις δυνατότητες των ηλεκτρονικών υπολογιστών να αναμετρηθούν με τον άνθρωπο στο σκάκι, αλλά και το AI και μιλάει σχετικά με το θέμα ο σκακιστής Κώστας Γαλάνης, ο οποίος το 1984 ίδρυσε την Galanis Sports Data με αντικείμενο την επεξεργασία αθλητικών δεδομένων.

Κατά τη διάρκεια της εκπομπής παρακολουθούμε πλάνα από την ταινία «Η Έβδομη Σφραγίδα», φωτογραφικό αρχειακό υλικό και πλάνα από σκακιστικούς συλλόγους αλλά και στιγμιότυπα από τις παρτίδες από το διεθνές τουρνουά σκακιού με αδελφοποιημένες πόλεις που έλαβε χώρα στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά σε διοργάνωση του δήμου σε συνεργασία με τον σκακιστικό σύλλογο Πειραιά.

Σκηνοθεσία: ΣΤΑΥΡΟΣ ΚΑΠΛΑΝΙΔΗΣ

Έρευνα – κείμενα: ΜΙΛΤΟΣ ΣΑΛΒΑΡΛΗΣ

Έτος παραγωγής: 1986

Σύνταξη άρθρου – τεκμηρίωση εκπομπής: Βλάσης Κομνηνός

Δείτε περισσότερα στο http://archive.ert.gr