Στις 4 Αυγούστου 1936 ο πρωθυπουργός Ιωάννης Μεταξάς με τη συγκατάθεση του βασιλιά, Γεωργίου Β’, προχωράει στην αναστολή βασικών άρθρων του Συντάγματος, επιβάλλει δικτατορία, ένα αυταρχικό καθεστώς με διακριτά φασιστικά στοιχεία χωρίς ωστόσο να ταυτίζεται με τα ολοκληρωτικά καθεστώτα της φασιστικής Ιταλίας και της ναζιστικής Γερμανίας, περισσότερο μια προσωποπαγής δικτατορία που κατέρρευσε αμέσως μετά το θάνατο του Μεταξά στις 29 Ιανουαρίου 1941.
Τα τέσσερα χρόνια πολιτικής αστάθειας που προηγήθηκαν της δικτατορίας Μεταξά, έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην εξασθένιση οποιασδήποτε αντίστασης απέναντι στο καθεστώς που επιβλήθηκε. Η 4η Αυγούστου στηρίχθηκε στην ανοχή του παλατιού και στην κόπωση του ελληνικού λαού την οποία εκμεταλλεύθηκε ο Μεταξάς υποσχόμενος στους Έλληνες τάξη και ασφάλεια μετά από μια σειρά στρατιωτικών κινημάτων, πολιτικής έντασης, συγκρούσεων, και την καλλιέργεια κλίματος ανασφάλειας. Αξίζει να σημειωθεί ότι η διάσπαση του αστικού δημοκρατικού πολιτικού μετώπου κατά την περίοδο αυτή, η αιματηρή καταστολή των κινητοποιήσεων του εργατικού κινήματος και των απεργών στη Θεσσαλονίκη τον Μάιο του 1936 από τον νεοδιόριστο πρωθυπουργό Μεταξά, με την ακόλουθη φυλάκιση και εξορία εκατοντάδων συνδικαλιστών, καθώς και η απουσία των ισχυρών πολιτικών προσωπικοτήτων των προηγούμενων ετών όπως ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ο Παναγής Τσαλδάρης και ο Γεώργιος Κονδύλης, συνεισφέρουν στη σκιαγράφηση του κοινωνικο-πολιτικού τοπίου μέσα στο οποίο εγκαταστάθηκε η δικτατορία της 4ης Αυγούστου.
Για τα 90 χρόνια από την επιβολή της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου 1936 από τον Ιωάννη Μεταξά, το Αρχείο της ΕΡΤ προτείνει την εκπομπή:
ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΕΙΚΟΝΑ
ΜΕΡΕΣ ΜΕΤΑΞΙΚΗΣ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑΣ
Η σειρά ντοκιμαντέρ “ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΕΙΚΟΝΑ” παρουσιάζει μια ανθολογία σπάνιου κινηματογραφικού αρχειακού υλικού χωρισμένου σε θεματικές που αφορούν σε σημαντικά ιστορικά γεγονότα της Ελλάδας του 20ού αιώνα και το συγκεκριμένο επεισόδιο παρουσιάζεται μια συλλογή αρχειακού υλικού από εκδηλώσεις και εορτασμούς από την περίοδο του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου.
Παρακολουθούμε αποσπάσματα κινηματογραφικών λήψεων από εκδηλώσεις και εορτασμούς που διοργανώθηκαν από το καθεστώς της 4ης Αυγούστου. Η εκπομπή αναδεικνύει την προπαγανδιστική χρήση του κινηματογράφου από το αυταρχικό καθεστώς προκειμένου να καλλιεργηθεί η συναίνεση του ελληνικού λαού και να προβληθεί ως απολύτως αποδεκτό και νομιμοποιημένο το καθεστώς, προβάλλοντας αρχές και αξίες του ως κυρίαρχες και άρρηκτα δεμένες με την ελληνική ιστορία και κουλτούρα. Παράλληλα διαβάζονται σχετικά αποσπάσματα από το ημερολόγιο του Ι. Μεταξά. Κεντρικό πρόσωπο σε όλες τις περιπτώσεις εορταστικών εκδηλώσεων που προβάλλονται είναι ο αρχηγός του καθεστώτος, Ιωάννης Μεταξάς. Περιλαμβάνονται αποσπάσματα από πολυπληθή συγκέντρωση της ΕΟΝ (Εθνική Οργάνωσις Νεολαίας) στο πεδίο του Άρεως στις 11 Δεκεμβρίου 1938, παρουσία περισσότερων από 70.000 φαλαγγιτών και σκαπανέων, όπου ο αντιβασιλέας Παύλος απονέμει τις σημαίες της ΕΟΝ, βλέπουμε αποσπάσματα από τις γυμναστικές επιδείξεις της ΕΟΝ σε κατάμεστο Παναθηναϊκό Στάδιο με τίτλο “Σπαρτιατικόν Ιδεώδες“, ενώ ακολουθούν βραβεύσεις μελών της ΕΟΝ από τους Ιωάννη Μεταξά και Αλέξανδρο Κανελλόπουλο, κυβερνητικό επίτροπο της ΕΟΝ, αποσπάσματα γυμναστικών επιδείξεων και παραδοσιακών χορών από κοπέλες-μέλη της ΕΟΝ, αλλά και επιθεώρηση ταγμάτων σκαπανέων της ΕΟΝ από τον Ιωάννη Μεταξά. Επίσης περιλαμβάνονται πλάνα από την υποδοχή του Ιωάννη Μεταξά σε διάφορες πόλεις τις ελληνικής επικράτειας, αποσπάσματα της επίσκεψής του στη Θεσσαλονίκη, στις 6 Φεβρουαρίου 1940, την υποδοχή του στον σιδηροδρομικό σταθμό, την παρέλαση των ελεγχόμενων από το καθεστώς εργατικών σωματείων μπροστά από το ξενοδοχείο όπου έμεινε ο Μεταξάς, αλλά και τα εγκαίνια του Αναμορφωτικού Ιδρύματος Μακεδονίας, στις 11 Φεβρουαρίου 1940. Παράλληλα η αφήγηση περιλαμβάνει και αναφορά της εγκυκλίου για τον τρόπο με τον οποίο θα έπρεπε να συμμετέχουν οι τοπικές κοινότητες στις καθεστωτικές εκδηλώσεις, αλλά και του πρωτοκόλλου υποδοχής του Μεταξά σε αυτές. Ειδικό τμήμα του επεισοδίου αναφέρεται στη σχέση του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου με τα παιδιά και παρουσιάζονται πλάνα με παιδάκια τα οποία φορούν στολές της ΕΟΝ, συμμετέχουν σε παρελάσεις και εκδηλώσεις και χαιρετούν φασιστικά. Τέλος το επεισόδιο κλείνει με πλάνα από την κηδεία του Μεταξά, το λαϊκό προσκύνημα της σωρού του μέσα σε γυάλινο φέρετρο με πλάνα του πλήθους πολιτών έξω από την Μητρόπολη Αθηνών και των επισήμων, όπως μέλη της βασιλικής οικογένειας και του πρωθυπουργού Αλέξανδρου Κορυζή κατά την έξοδό τους από το ναό. Η κάμερα της εποχής καταγράφει τους στύλους του Ολυμπίου Διός και τη λεωφόρο Αμαλίας από όπου περνάει η νεκρική πομπή.
Σκηνοθεσία: ΟΜΑΔΑ CINETIC
Βοηθός σκηνοθέτη: ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΕΥΑΓΓΕΛΑΚΟΥ
Έρευνα: ΤΑΚΗΣ ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ
Έτος Παραγωγής: 1990
Σύνταξη άρθρου – τεκμηρίωση εκπομπής: Βλάσης Κομνηνός
Δείτε περισσότερα στο http://archive.ert.gr
