Ο Βασίλης Βασιλικός συζητάει με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του Διονύση Χαριτόπουλου«Άρης, ο αρχηγός των ατάκτων», μία ιστορική βιογραφία του «πρωτοκαπετάνιου» του ΕΛΑΣ. Αφιέρωμα από το Αρχείο ΕΡΤ για τον συγγραφέα Διονύση Χαριτόπουλο, ο οποίος πέθανε στις 8 Οκτωβρίου 2026.
Ο συγγραφέας, Διονύσης Χαριτόπουλος, έφυγε από τη ζωή στις 8 Οκτωβρίου 2026. Γεννήθηκε στις 26 Αυγούστου 1947 στον Πειραιά με καταγωγή από τη Μάνη και το Μικρό Χωριό Ευρυτανίας. Μεγάλωσε στις φτωχογειτονιές του Πειραιά, δούλεψε από νεαρή ηλικία σε πολλά χειρωνακτικά επαγγέλματα στο λιμάνι, ενώ έκανε δύο προσπάθειες να σπουδάσει στην Αθήνα και στο Λονδίνο, τις οποίες εγκατέλειψε σχετικά γρήγορα. Δούλεψε στη διαφήμιση όπου διακρίθηκε και έφτασε σε υψηλότατα κλιμάκια για να αποφασίσει το 1990 να εγκαταλείψει κάθε σχετική δραστηριότητα και να αφοσιωθεί στη συγγραφική δραστηριότητα.
Από το έργο του Χριστόπουλου ξεχωρίζει το βιβλίο «Άρης – Ο αρχηγός των ατάκτων», η πλέον ολοκληρωμένη βιογραφία του Άρη Βελουχιώτη, για την πραγματοποίηση και τεκμηρίωση της οποίας ο συγγραφέας έκανε μια πολυετή και εκτεταμένη έρευνα, έζησε στα βουνά που έδρασε ο Άρης, εντόπισε, συνάντησε και συζήτησε με περισσότερους από 1.000 αντάρτες και αξιωματικούς του ΕΛΑΣ, χωρικούς και πολιτικά στελέχη από την περίοδο και τα μέρη όπου έδρασε ο Άρης Βελουχιώτης. Το βιβλίο σημείωσε σημαντική εκδοτική επιτυχία και κατατάσσεται στα πλέον σημαντικά έργα για την Αντίσταση στην Ελλάδα αλλά και τον Εμφύλιο Πόλεμο.
Ο Χαριτόπουλος ασχολήθηκε με διαφορετικά συγγραφικά είδη όπως τα διηγήματα, οι νουβέλες, τα μυθιστορήματα, τα θεατρικά έργα και τα δοκίμια. Η συγγραφική του δραστηριότητα ξεκινάει το 1976 με τη συλλογή διηγημάτων «Δανεικιά γραβάτα», για να ακολουθήσουν μυθιστορήματα όπως «525 τάγμα πεζικού» (1981) και «Τα παιδιά της Χελιδόνας» (1983), καθώς και η νουβέλα «Δέσποινα» (1984). Τα επόμενα χρόνια ο Χαριτόπουλος κινείται σε διαφορετικά συγγραφικά είδη, όπως τα διηγήματα «Τη νύχτα που έφυγε ο Μπούκοβι» (1989), τις νουβέλες «Εναντίον του Marlboro» (1991) και «Από εδώ πέρασε ο Κιλρόι» (1992), αλλά και τα θεατρικά έργα «Λίστα γάμου» και «Αυγά μαύρα», που κυκλοφόρησαν το 1998. Το δοκίμιο «Εγχειρίδιο βλακείας» (2008) σημείωσε σημαντική εκδοτική επιτυχία, καθώς και το μυθιστόρημα «Εκ Πειραιώς» (2012), ενώ το 2016 ο Χαριτόπουλος επιστρέφει στη γενέτειρά του με το βιβλίο «Πειραιώτες», με αφηγήσεις από την περίοδο 1947 έως 1967. Ακολούθησαν το δοκίμιο «Σχέσεις» (2017) και οι «Έρωτες στη Μεταπολίτευση» (2019), ένα μάλλον αυτοβιογραφικό έργο, ενώ το 2022 κυκλοφόρησαν οι «Άτακτοι», με υπότιτλο «Πρόσωπα και Γεγονότα» επιστρέφοντας στη θεματική της Εθνικής Αντίστασης και εστιάζοντας στους αντάρτες και τις αντάρτισσες του Ε.Λ.Α.Σ.
Ο Χαριτόπουλος απέφυγε σε όλη του την πορεία την οποιαδήποτε κατάταξη και κατηγοριοποίηση του εαυτού του και του έργου του, παρέμεινε πεισματικά αυτόνομος, συχνά δέχθηκε πυρά για αυτή του την επιλογή και τελικά δικαιώθηκε για την αυθεντικότητα του λόγου του και την αξία του έργου του με προεξέχων δείγμα την βιογραφία του Άρη Βελουχιώτη.
Το Αρχείο ΕΡΤ για το θάνατο του Διονύση Χαριτόπουλου, στις 8 Οκτωβρίου 2026, παρουσιάζει την εκπομπή:
ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ
ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΧΑΡΙΤΟΠΟΥΛΟΣ
Ο Βασίλης Βασιλικός συζητάει με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του Διονύση Χαριτόπουλου«Άρης, ο αρχηγός των ατάκτων», μία ιστορική βιογραφία του «πρωτοκαπετάνιου» του ΕΛΑΣ.
Ο συγγραφέας φωτίζει άγνωστα περιστατικά από την ζωή του Άρη Βελουχιώτη και τη δράση του στο αντάρτικο, εξηγεί την εικόνα που είχαν όσοι συνάντησαν στα βουνά τον Άρη, χωρικοί, αντάρτες, καπετάνιοι, επισημαίνοντας τη βαρύτητα που έδινε πάντα εκείνος, στην απελευθέρωση της πατρίδας, πριν κα πέρα από οτιδήποτε άλλο συμπεριλαμβανομένων και των προσωπικών του πολιτικών θέσεων. Αναφέρεται στην προσπάθειά του να προσελκύσει στον ΕΛΑΣ και στο Αντάρτικο, Έλληνες από όλες τις πλευρές και τις τάξεις, καλώντας τους να παλέψουν για την ελευθερία. Αναφέρεται στα βιογραφικά στοιχεία του Βελουχιώτη, στην αστική καταγωγή του, στις αλλεπάλληλες δραπετεύσεις του από τις φυλακές στις οποίες είχε κλειστεί, βασανιστεί, την αντίδρασή του στη βία του καθεστώτος. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις σχέσεις του με τα μέλη του ΚΚΕ, ειδικά μετά τη δήλωση μετάνοιας που υπέγραψε αλλά και στη σκληρότητα για την οποία είχε κατηγορηθεί ότι τον διέκρινε. Εξηγείται το βαθύ ψυχολογικό τραύμα των σκληρότατων βασανιστηρίων στα οποία υποβλήθηκε, η απομόνωση από τους συντρόφους του μετά την αποφυλάκιση και η ανάγκη του να αναλάβει δράση για την απελευθέρωση της πατρίδας. Σχετικά με την σκληρότητά του, αναφέρονται συγκεκριμένα περιστατικά και επισημαίνεται ότι αυτή εντοπίζεται στο δέος που προκαλούσε και συγκεκριμένα στη συμπεριφορά του απέναντι στους προδότες και στους ληστές, αλλά και το αποτέλεσμα που είχε αυτή αναφορικά με την αποδοχή των ανταρτών στα χωριά και την επαρχία όπου έδρασε ο Βελουχιώτης με τους άνδρες του.
Ο Χαριτόπουλος εξαίρει την ιδιότητα του Άρη ως εθνεγέρτη, την επαφή που είχε με τους ανθρώπους της υπαίθρου, τους κτηνοτρόφους, τους αγρότες, την πειθώ με την οποία επικοινωνούσε με τον κόσμο αυτό. Σημειώνει τη διεξοδική έρευνα που έκανε για να εντοπίσει και να καταγράψει την προσωπική φρουρά του Βελουχιώτη, τους Μαυροσκούφηδες, ενώ δεν παραλείπει να αναφέρει και το πάθος του Άρη για τα άλογα. Συζητείται η αντίθεση του όρου πατριώτης με τις κομματικές αρχές του ΚΚΕ εκείνη την περίοδο, τους λόγους για τους οποίους οι Έλληνες βγήκαν στο βουνό, την επιλογή της Ευρυτανίας ως χώρο δράσης του Άρη. Ο Χαριτόπουλος σε αυτό το πλαίσιο εξηγεί την πολυετή έρευνα, την εξαντλητική βιβλιογραφία που μελέτησε σχετικά, τις συνεντεύξεις και τα χρόνια που έζησε στην περιοχή για να μιλήσει με όσους έζησαν ή έμαθαν για τον Άρη, ενώ περιγράφει την ταξική προέλευση και τις επιλογές που καθιστούν τον Θανάση Κλάρα ένα διανοούμενο – επαναστάτη.
Αναφέρεται επίσης στη λασπολογία που αναπτύχθηκε από πολλές πλευρές σχετικά με την ομοφυλοφιλία του Άρη Βελουχιώτη, γίνεται συζήτηση γύρω από το ρόλο του κλήρου στο αντάρτικο και τον τρόπο με τον οποίο κέρδισε τους παπάδες σε αυτή την υπόθεση ο Βελουχιώτης, ενώ παράλληλα φρόντισε για την υπεράσπιση της οικογένειας με τις αυστηρές οδηγίες που έδινε στους αγωνιστές του, το σεβασμό στην τιμή και τις παραδόσεις των χωρικών. Σχολιάζει την αρνητική θέση του Άρη απέναντι στους Άγγλους και το ρόλο που φοβόταν ότι θα έχουν εις βάρος της Ελλάδας μετά την απελευθέρωση, αλλά και τα εύσημα που του απέδιδαν οι εχθροί του, Βρετανοί και Ιταλοί υψηλόβαθμοι αξιωματικοί που τον ανταγωνίστηκαν, συνεργάστηκαν μαζί του ή τον αντιμετώπισαν. Ο Βασιλικός και ο Χαριτόπουλος εξηγούν και τους λόγους για τους οποίους εισέπραξε τόσο έντονο κομματικό μίσος ο Άρης.
Κατά την διάρκεια της εκπομπής διαβάζονται χαρακτηριστικά αποσπάσματα από το βιβλίο του Διονύση Χαριτόπουλου «Άρης, ο Αρχηγός των Ατάκτων» γύρω από τα οποία συγκροτείται η συζήτηση των δύο ανδρών. Ο Βασίλης Βασιλικός κλείνει την εκπομπή με μία σύντομη αναφορά στο εκτενές και πολυδιάστατο συγγραφικό έργο του Χαριτόπουλου των δύο δεκαετιών 1976-1997.
Σκηνοθεσία: ΕΛΝΤΑ ΚΑΛΟΓΡΙΔΗ
Παρουσίαση: Βασίλης Βασιλικός
Έτος παραγωγής: 1997
Τεκμηρίωση εκπομπής και σύνταξη άρθρου: Βλάσης Κομνηνός
