Στο συγκεκριμένο επεισόδιο της σειράς «Στα Μονοπάτια της σκέψης» Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς συνομιλεί με τον διευθυντή του εργαστηρίου επιστήμης υπολογιστών του πανεπιστημίου ΜΙΤ, Μιχάλη Δερτούζο. Η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από την επιστήμη της πληροφορικής, με τον διακεκριμένο επιστήμονα να μιλά για την πληροφορική επανάσταση. Αφιέρωμα από το Αρχείο ΕΡΤ για την επέτειο από το θάνατο του Μιχάλη Δερτούζου στις 27 Αυγούστου 2001.
Ο Μιχάλης Δερτούζος καθηγητής στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ), προέβλεψε πολύ νωρίς την κυριαρχία των προσωπικών υπολογιστών, από τα τέλη της δεκαετίας του ’70, είδε την αύξηση της αυτοματοποίησης στον τομέα της παραγωγής, και την γρήγορη εξάπλωση του διαδικτύου ως εργαλείο συνεργασίας που υπερβαίνει χρονικά και χωρικά όρια. Οραματιζόταν την υπηρέτηση της ανθρώπινης κατάστασης από τις νέες τεχνολογίες.
Ο Δερτούζος γεννήθηκε στις 5 Νοεμβρίου 1936 στην Αθήνα αποφοίτησε από το Κολέγιο Αθηνών και σπούδασε με υποτροφία του Ιδρύματος Φουλμπράιτ ηλεκτρομηχανολογία στα πανεπιστήμια του Αρκάνσας και του ΜΙΤ, από όπου έλαβε και τον διδακτορικό του τίτλο το 1964. Δίδαξε στο ΜΙΤ και από το 1974 μέχρι το τέλος της ζωής του. Ανέλαβε τη διεύθυνση του Εργαστηρίου Πληροφορικής (LCS), με σημαντικό και πρωτοποριακό ερευνητικό έργο που συνέβαλε καθοριστικά στην πρόοδο της πληροφορικής και του διαδικτύου.
Κατά την διάρκεια της προεδρίας Κάρτερ (1976-1980), ανέλαβε Διετέλεσε σύμβουλος του αμερικανού προέδρου Κάρτερ κατά την περίοδο 1976-1980 για θέματα πληροφορικής και εκπροσώπησε τις ΗΠΑ στην σύνοδο των G7 το 1995 για την κοινωνία της πληροφορίας. Υπήρξε τακτικά προσκεκλημένος στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός και ειδικά κατά την περίοδο που η παγκόσμια κοινότητα καθόριζε τα πρώτα βήματα της σε σχέση με το διαδίκτυο.
Ο Μιχάλης Δερτούζος τιμήθηκε με πολλά βραβεία, ανακηρύχθηκε επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών και αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Έφυγε από τη ζωή στις 27 Αυγούστου 2001, στην Βοστώνη, σε ηλικία 64 ετών.
Το Αρχείο της ΕΡΤ προτείνει την εκπομπή:
ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ
Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΔΕΡΤΟΥΖΟΣ ΣΥΝΟΜΙΛΕΙ ΜΕ ΤΟΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟ ΤΣΟΥΚΑΛΑ
Ο διευθυντής του εργαστηρίου της επιστήμης των υπολογιστών στο ΜΙΤ της Βοστώνης, διακεκριμένος επιστήμονας, καθηγητής και συγγραφέας πολλών βιβλίων, Μιχάλης Δερτούζος, μιλάει για τους σταθμούς στην εξέλιξη της τεχνολογίας στην ιστορία του ανθρώπου, το ρόλο της επιστήμης της πληροφορικής, την επίδρασή της στην παραγωγικότητα, αλλά και την απατηλή αίσθηση της ταχύτητας που επιφέρει η πληροφορική επανάσταση. Εξηγεί πώς επιδρά αυτή με τρόπο αόρατο σε κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα εξυπηρετώντας τις ίδιες ακριβώς ανάγκες που έχει διαχρονικά ο άνθρωπος. Θεωρεί ότι η ιατρική και γενικώς η υγεία, το εμπόριο και η διασκέδαση θα είναι οι πρώτοι τομείς που θα επωφεληθούν από την πληροφορική, με τη διοίκηση, την παιδεία και τις νομικές υπηρεσίες να ακολουθούν. Σχετικά με την παιδεία, μιλάει για τα 40 χρόνια σχετικής έρευνας και πειραματισμού στο ΜΙΤ και εξηγεί ότι τα αποτελέσματα της έρευνας δεν δείχνουν ότι βοηθάει η πληροφορική με τρόπο καταλυτικό στην παιδεία. Εξηγεί ότι συνήθως οι μεγάλες επαναστάσεις στην τεχνολογία δεν επέφεραν άμεσες αλλαγές στην παιδεία, ενώ υπογραμμίζει τη διαφορά της παροχής εκπαιδευτικής πληροφορίας με την εκπαίδευση και τη διδασκαλία. Πιστεύει ότι η πληροφορική δεν ανεβάζει το επίπεδο γνώσης του ανθρώπου, ότι οι βασικοί τομείς εφαρμογής της πληροφορικής όπως πωλήσεις, ιατρική, κυβέρνηση, διασκέδαση, δεν θα αλλάξουν ριζικά, καθώς και ότι οι γνώσεις δεν αυξάνονται με την πληροφορική αλλά η πληροφορική επηρεάζει την επικοινωνία των ήδη υπαρχουσών γνώσεων.
Για την απασχόληση ο Δερτούζος πιστεύει ότι δεν μπορεί να προβλεφθεί αν θα αυξηθεί ή μειωθεί η ανεργία λόγω της επανάστασης της πληροφορικής, όμως ήδη προβλέπεται άνοδος της παραγωγικότητας χωρίς ωστόσο να είναι σίγουρο αν θα υπάρχει αντίστοιχη ζήτηση, αν δηλαδή ο κόσμος θα επιθυμεί τα μελλοντικά προϊόντα της πληροφορικής. Συζητάει για το ενδεχόμενο στο μέλλον οι άνθρωποι να μην χρειάζεται να εργάζονται έχοντας καλύψει με λύσεις πληροφορικής και ρομποτικής τις σχετικές ανάγκες τους.
Σε σχέση με τη διανομή και διάθεση των μηχανημάτων, του απαραίτητου υλικοτεχνικού εξοπλισμού, θεωρεί ότι θα γίνει με τους όρους που υπάρχουν σήμερα (το 1999), και ότι η διαμάχη για τον έλεγχο του χώρου θα είναι μεταξύ δημοκρατίας και καπιταλισμο, αν και πιστεύει ότι οι όροι που ισχύουν σήμερα μπορούν να ανατραπούν στο μέλλον, όπως έχει γίνει εξάλλου και στο παρελθόν. Ο μέσος όρος του βιοτικού επιπέδου παγκοσμίως πιστεύει ότι θα ανέβει, αφού η πρόσβαση στην πληροφορική επιτρέπει την αύξηση του πλούτου και πρέπει με πράξεις να γενικευθεί αυτό για να ωφεληθούν περισσότεροι άνθρωποι, αλλιώς φοβάται ότι θα χυθεί αίμα διότι θα υπάρξουν τεράστιες συγκρούσεις. Το πρόβλημα αυτό υπάρχει από την αρχαιότητα, τώρα οξύνεται με τα νέα τεχνολογικά εργαλεία, για αυτό για τις χώρες υπό ανάπτυξη πρέπει να υπάρχουν επικοινωνίες διαθέσιμες, φθηνοί δορυφόροι, οι εταιρίες να χαμηλώσουν το κόστος των υπηρεσιών για τις χώρες αυτές και η διεθνής τράπεζα να διαθέσει ένα μέρος των επενδύσεών της στην πληροφορική προς όφελος των χωρών που το έχουν ανάγκη.
Για το Νταβός και την ετήσια συνάντηση 1500 ηγετών της οικονομίας με 300 περίπου πολιτικούς και άλλοι 300 άνθρωποι των τεχνών και των γραμμάτων όπου συζητούν τα πάντα, οικονομία, πολιτική, τέχνες, εξηγεί ότι συζητήθηκε το πρόβλημα της διαφοράς πλούτου λόγω της πληροφορικής.
Για το διαδίκτυο εξηγεί ότι αυτό επιτρέπει τη διασύνδεση σε περίπου 100 εκατομμύρια ανθρώπους και προβλέπει ότι θα συνδέσει πολλαπλάσιο κόσμο μέσα σε λίγα χρόνια. Αναφέρεται στα οικονομικά μεγέθη που επενδύονται και κινούνται μέσα σε αυτό αλλά και τη ραγδαία ανάπτυξη που προβλέπεται σε αυτόν τον τομέα. Σχολιάζει τα διάφορα εργαλεία επικοινωνίας που προσφέρει το διαδίκτυο χωρίς οικονομικό αντίκτυπο αλλά και τις φυλές που διαμορφώνονται μέσα από ομάδες στο διαδίκτυο, θα ενισχύονται υπάρχοντες δεσμοί, αλλά θα καταργούνται και παραδοσιακοί φραγμοί επικοινωνίας. Σύμφωνα με τον Δερτούζο δεν θα ενοποιηθεί ο πολιτισμός των επιμέρους εθνών ή λαών εξαιτίας της πληροφορικής, αλλά ούτε πιστεύει ότι η πληροφορική θα επιφέρει τα δεινά που πολλοί φοβούνται. Για τη δύναμη του διαδικτύου ο Δερτούζος ξεχωρίζει ως θετική τη δυναμική του διαδικτύου να ενώνει ανθρώπους για να βοηθήσουν άτομα σε όλα τα μήκη του κόσμου που έχουν ανάγκη για πρακτική βοήθεια, αλλά και για κρίσιμες πληροφορίες και γνώση προκειμένου να βελτιώσουν τη ζωή τους.
Για κάθε τεχνολογία πληροφορικής που επιτρέπει επικίνδυνες πρακτικές υπάρχουν αντίστοιχα αντίμετρα και για την ιδιωτικότητα ο Δερτούζος εξηγεί τη σύγκρουση ΗΠΑ και υπόλοιπου κόσμου, όπου οι πρώτες δέχονται την απώλεια σε αυτό το επίπεδο με το κατάλληλο αντίτιμο, ενώ ιδίως η Ευρώπη θεωρεί άβατο την ιδιωτικότητα του ατόμου. Κλειδί σε αυτή τη σύγκρουση είναι η ανάγκη των εταιριών να γνωρίζουν τις συνήθειες και το προφίλ των πελατών τους. Ο κόσμος πρακτικά δεν ενδιαφέρεται για τον κίνδυνο αυτό.
Σκηνοθεσία: Γιάννης Κασπίρης
Φωτογραφία: Γιώργος Κολόζης
Παρουσίαση: Κωνσταντίνος Τσουκαλάς
Τεκμηρίωση εκπομπής και σύνταξη άρθρου: Βλάσης Κομνηνός
