Η Κοίμηση της Θεοτόκου είναι ένα από τα σημαντικότερα Θεομητορικά γεγονότα της Ορθόδοξης Εκκλησίας και του Χριστιανισμού γενικότερα. Κάθε χρόνο, στις 15 Αυγούστου, αποδίδεται τιμή στην Κοίμηση, στη Μετάσταση και στην Ανάληψητης Παναγίας στον ουρανό. Για την ημέρα αυτή, το Αρχείο της ΕΡΤ παρουσιάζει ένα αφιέρωμα στις εκκλησίες της Παναγίας της Μυκόνου από τη σειρά ”Η ΕΤ-1 σε όλη την Ελλάδα” παραγωγής 1990.
Η ΕΤ-1 ΣΕ ΟΛΗ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
ΘΑΛΑΣΣΙΝΕΣ ΠΑΝΑΓΙΕΣ ΤΗΣ ΜΥΚΟΝΟΥ
”Η ΕΤ-1 σε όλη την Ελλάδα” είναι μια σειρά ντοκιμαντέρ η οποία ερευνά και προβάλλει θέματα από ολόκληρη την Ελλάδα. Το συγκεκριμένο επεισόδιο είναι αφιερωμένο στις εκκλησίες της Παναγίας στη Μύκονο.
Το επεισόδιο ξεκινά με πλάνα της θάλασσας και εικόνες της Παναγίας. Έπειτα, παρακολουθούμε πλάνα από την ενδοχώρα της Μυκόνου και από τις εκκλησίες της. Γίνεται λόγος για τις κυκλαδίτικες εκκλησίες με τους γαλάζιους και κόκκινους τρούλους, που βρίσκονται σε αρκετά νησιά των Κυκλάδων και είναι αφιερωμένες στην Παναγία. Ειδικότερα, τονίζεται πως, από τις πεντακόσιες εκκλησίες της Μυκόνου, περίπου εκατό είναι αφιερωμένες στη Θεοτόκο.
Στη συνέχεια, μια κάτοικος του νησιού περιγράφει την ιστορία των εκκλησιών, το ιδιοκτησιακό καθεστώς που τις περιβάλλει από την Οθωμανική περίοδο έως το σύγχρονο ελληνικό κράτος, καθώς και το ενδιαφέρον των παλαιών ιδιοκτητών για αυτές. Ακόμη, μαθαίνουμε τους λόγους για τους οποίους υπάρχουν τόσες πολλές εκκλησίες στη Μύκονο και, γενικότερα, στις Κυκλάδες. Παράλληλα, βλέπουμε πλάνα από το ξυλόγλυπτο τέμπλο της Αγίας «Πακοής» ή, αλλιώς, της «Υπάκουης Παναγιάς», όπως την αποκαλούν οι κάτοικοι. Υπογραμμίζεται πως όλες οι εκκλησίες του νησιού που είναι αφιερωμένες στην Παναγία γιορτάζουν στις 15 Αυγούστου.
Επιπλέον, γίνεται λόγος για την Παναγία την «Παραπορτιανή», η οποία είναι κτισμένη πάνω σε ένα βυζαντινό κάστρο. Βλέπουμε πλάνα από το εσωτερικό της και πληροφορούμαστε για το πώς κατασκευάστηκε. Επόμενος σταθμός είναι η Αγία Μονή, για την οποία μαθαίνουμε σχετικά με την ιστορία και τους θρύλους που τη συνοδεύουν από την εποχή της Φραγκοκρατίας. Μερικές ακόμη εκκλησίες που καταγράφονται από την κάμερα της εκπομπής είναι η Παναγιά «Πυργιανή» και η Παναγιά «Παραπορτιανή», οι οποίες κτίστηκαν κατά τη διάρκεια της Φραγκοκρατίας. Βλέπουμε τις παλιές εικόνες της Παναγίας με τα τάματα που αφιέρωσαν οι πιστοί στο πέρασμα των αιώνων. Ακόμη, περιηγούμαστε στη «Γριά Παναγιά».
Στο τελευταίο μέρος, ιδιαίτερη περιήγηση γίνεται στη Μητρόπολη του νησιού, τη λεγόμενη «Μεγάλη Παναγιά» ή, αλλιώς, «Πηγαδιώτισσα», καθώς η εικόνα της Παναγίας βρέθηκε σε ένα πηγάδι. Ο φακός της εκπομπής καταγράφει τα ξυλόγλυπτα τέμπλα και τον περίφημο δεσποτικό θρόνο στο εσωτερικό της «Μεγάλης Παναγιάς». Παράλληλα, βλέπουμε την «Παντάνασσα» και τα «Εισόδια της Παναγίας», δύο παλαιούς ναούς κοντά στη Μητρόπολη, καθώς και την εκκλησία των Καθολικών, η οποία παλαιότερα ήταν ορθόδοξος ναός. Ακόμη, μαθαίνουμε για την Παναγιά την «Τουρλιανή» στην Άνω Μερά της Μυκόνου, τον σπουδαιότερο ναό του νησιού, ο οποίος αποτελεί μέρος ενός μοναστηριού που περιτειχίστηκε εξαιτίας του φόβου επιδρομών κουρσάρων. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στα βενετσιάνικα τέμπλα που στολίζουν τον ναό, καθώς και στα πολύτιμα σκεύη που δωρίθηκαν στη Μονή της «Τουρλιανής» από τον 16ο αιώνα, οπότε και κτίστηκε το μοναστήρι. Επόμενη Παναγία είναι η «Παλαιοκαστριανή», με τη δική της ξεχωριστή ιστορία. Κλείνοντας, η κάτοικος της Μυκόνου αναφέρει πως οι εποχές έχουν αλλάξει, όμως οι Μυκονιάτες πάντα επιθυμούν να επιστρέφουν στις εκκλησίες των γειτονιών τους. Η εκπομπή ολοκληρώνεται με πλάνα από τη Μύκονο των αρχών της δεκαετίας του 1990.
