Η Διεθνής Ημέρα για την Εξάλειψη του Αναλφαβητισμού γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 8 Σεπτεμβρίου. Ανακηρύχθηκε από την UNESCO το 1965 και εορτάστηκε για πρώτη φορά πριν 60 χρόνια, το 1966. Αναδεικνύει τη σημασία της εκπαίδευσης και της καταπολέμησης του αναλφαβητισμού ως θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα. Όπως αναφέρεται στο κείμενο «Η παιδεία ως προϋπόθεση για έναν δίκαιο και βιώσιμο κόσμο» στον ιστοχώρο των Ηνωμένων Εθνών, η παιδεία νοείται ως βάση για τη δημιουργία δίκαιων, ειρηνικών και βιώσιμων κοινωνιών. Παράλληλα, ο αλφαβητισμός νοείται ως «η ικανότητα καλλιέργειας προσωπικής, κατανόησης, ερμηνείας, δημιουργίας και επικοινωνίας σε έναν ολοένα και πιο ψηφιακό, διαμεσολαβούμενο από κείμενα, πληροφοριακά πυκνό και ταχύτατα μεταβαλλόμενο κόσμο»
Στα πλαίσια αυτά το Αρχείο της ΕΡΤ παρουσιάζει ένα ειδικής σημασίας τηλεοπτικό τεκμήριο :
Πρόκειται για τηλεοπτική συζήτηση με θέμα τον αναλφαβητισμό που παρήγαγε ο Τομέας Ενημέρωσης ΕΤ 2.
Καλεσμένοι του Στάθη Καρρά στο στούντιο είναι οι: Μιχάλης Σακκάς (Γενικός Γραμματέας Λαϊκής Επιμόρφωσης του Υπουργείου Πολιτισμού), Γιώργος Μπαμπινιώτης (Καθηγητής Φιλοσοφικής και Πρόεδρος Παιδαγωγικού Ινστιτούτου) και Γιώργος Γούσης (Εκπαιδευτικός και Πρόεδρος της Διδασκαλικής Ομοσπονδίας Ελλάδος).
Η εκπομπή παρουσιάζει το θέμα του αναλφαβητισμού με αφορμή το Διεθνές Έτος Αλφαβητισμού του ΟΗΕ το 1990. Αρχικά, μέσα από ρεπορτάζ του Νίκου Χουρδάκη, εξηγούνται οι έννοιες του αλφαβητισμού και του αναλφαβητισμού και παρουσιάζονται στοιχεία της UNESCO για διάφορες χώρες, καθώς και για την Ελλάδα. Στη συζήτηση που ακολουθεί, οι συμμετέχοντες τονίζουν ότι ο αναλφαβητισμός είναι μια δυναμική και καθόλου στατική έννοια και διακρίνουν τον οργανικό, τον λειτουργικό και τον παιδευτικό αναλφαβητισμό. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην Ελλάδα, όπου ο λειτουργικός αναλφαβητισμός συνδέεται με κοινωνικούς, ιστορικούς και εκπαιδευτικούς παράγοντες.
Οι ομιλητές αναφέρονται στα προβλήματα του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος, όπως η ανεπαρκής υλικοτεχνική υποδομή, η έλλειψη εκπαιδευτικών, η μαθητική διαρροή, οι δυσκολίες στην προσχολική αγωγή και η ανεπαρκής εφαρμογή της ενισχυτικής διδασκαλίας. Παράλληλα, τονίζεται ο σημαντικός ρόλος της οικογένειας, των γονέων και της σωστής εκπαίδευσης των δασκάλων. Η συζήτηση επεκτείνεται στην εκπαίδευση ενηλίκων, στην αυτομόρφωση, στις κοινωνικές επιπτώσεις του αναλφαβητισμού και στις βάσεις της δια βίου μάθησης.
Αξίζει να σημειωθούν οι κεντρικές θέσεις των ομιλητών: ο Καρράς εισήγαγε στην κουβέντα τον ψηφιακό γραμματισμό και τους υπολογιστές. Ο Μπαμπινιώτης επισήμανε ότι το εκπαιδευτικό σύστημα συμβάλλει στον λειτουργικό αναλφαβητισμό και χρειάζεται καλύτερη προσαρμογή στις ανάγκες των μαθητών. Ο Σακκάς τόνισε τη σημασία της εκπαίδευσης ενηλίκων και της δια βίου μάθησης ενώ ο Γούσης υπογράμμισε ότι ο λειτουργικός αναλφαβητισμός οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε κοινωνικά και εκπαιδευτικά προβλήματα, όπως οι ελλείψεις στα σχολεία και η μαθητική διαρροή.
«Είναι ένα απέραντο θέμα», σχολιάζει ο Καρράς πριν από το κλείσιμο της εκπομπής, ενώ διαβάζει το Άρθρο 26 της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, το οποίο υποστηρίζει το «Δικαίωμα στην εκπαίδευση».
Επιμέλεια και παρουσίαση: Στάθης Καρράς
Ρεπορτάζ: Νίκος Χουρδάκης
Παραγωγή: Τομέας Ενημέρωσης ΕΤ 2, 1990
Τεκμηρίωση εκπομπής και συγγραφή άρθρου: Νίκος Βογιατζής
