Συμπληρώνονται φέτος 200 χρόνια από την ίδρυση της Ερμούπολης της Σύρου, που έγινε σαν σήμερα, 24 Ιουνίου του 1826. Η αρχικά έρημη ακτή του νησιού της Σύρου κατοικήθηκε από Μικρασιάτες που εγκατέλειψαν τη Σμύρνη και τις Κυδωνιές της Μικράς Ασίας λόγω των σφαγών από τους Τούρκους. Στη συνέχεια κατέφθασαν πρόσφυγες από τη Χίο, την Κάσο, τα Ψαρά, τη Μακεδονία και την Κρήτη. Η ύπαρξη καθολικών στη Σύρο είχε θέσει το νησί υπό την προστασία των δυτικών μεγάλων δυνάμεων της εποχής και έτσι φάνταζε ως ένα ασφαλές μέρος για τους κατατρεγμένους πρόσφυγες.
Το 1823 οι πρόσφυγες έκτισαν τον ιερό ναό της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος που σήμερα αποτελεί τη Μητρόπολη των Ορθοδόξων κατοίκων της Σύρου. Στις 24 Ιουνίου 1826 αποφασίστηκε σε συμβούλιο των κατοίκων η επίσημη ίδρυση και ονομασία της πόλης ως ”Ερμούπολη” προς τιμήν του αρχαίου θεού του εμπορίου, Ερμή. Η πόλη ήκμασε κατά τα πρώτα χρόνια του ελληνικού κράτους μιας και τα περισσότερα από τα ξένα πλοία έπιαναν μόνο Σύρο απ’ όπου γινόταν το διαμετακομιστικό εμπόριο με την υπόλοιπη Ελλάδα, τη Ρωσία και την Ανατολή. Παράλληλα, ιδιαίτερη ανάπτυξη γνώρισε και η βιομηχανία στο νησί, μέχρι το 1880 οπότε και ξεκίνησε η σταδιακή παρακμή της Ερμούπολης, λόγω της ανάπτυξης του λιμανιού του Πειραιά.
Με αφορμή τη συμπλήρωση 200 χρόνων από την ίδρυση της Ερμούπολης, το Αρχείο της ΕΡΤ παρουσιάζει ένα επεισόδιο της σειράς ”Περισκόπιο” παραγωγής 1986.
ΠΕΡΙΣΚΟΠΙΟ
ΕΡΜΟΥΠΟΛΗ, ΜΙΑ ΠΟΛΗ ΓΕΝΝΙΕΤΑΙ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ
Το ”Περισκόπιο” είναι μια εκπομπή πολιτιστικού περιεχομένου. Το συγκεκριμένο επεισόδιο είναι αφιερωμένο στην ιστορία ίδρυσης και ανάπτυξης της Ερμούπολης από το 1826 μέχρι το 1880, οπότε ξεκινά η σταδιακή παρακμή της.
Αρχικά, γίνεται λόγος για την ίδρυση της Ερμούπολης κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1821 από πρόσφυγες που κατέφθασαν στη Σύρο από τη Σμύρνη και τις Κυδωνίες. Ειδικότερα, ο ιστορικός Ανδρέας Δρακάκης μιλά για το μεγάλο μεταναστευτικό κύμα προσφύγων από τη Μικρά Ασία, καθώς και για εκείνο που έφτασε στο νησί μετά την καταστροφή της Χίου, τον Απρίλιο του 1822. Ακόμη, παρατίθενται οι λόγοι για τους οποίους οι Τούρκοι είχαν αφήσει ελεύθερο το λιμάνι της Σύρου, καθώς στο νησί κατοικούσαν καθολικοί. Παρέχονται, επίσης, λεπτομέρειες για την υγειονομική περίθαλψη των προσφύγων στη Σύρο και για την ίδρυση του πρώτου νοσοκομείου στο νησί, έπειτα από τη διενέργεια εράνου μεταξύ των εμπόρων. Επιπλέον, ο Ανδρέας Δρακάκης αναφέρεται στην επίσημη ίδρυση της πόλης της Ερμούπολης στις 24 Ιουνίου 1826, ύστερα από πρωτοβουλία του εξέχοντος εμπόρου και κατοίκου του νησιού Λουκά Ράλλη. Ο ιστορικός Χρήστος Λούκος επισημαίνει τον μείζονα ρόλο της δημοτικής αρχής στην οικονομική και κοινωνική ζωή του νησιού ενώ αναφορά γίνεται και στην εντατική οικοδομική δραστηριότητα που ακολούθησε.
Στη συνέχεια της εκπομπής τονίζεται ότι το λιμάνι της Σύρου αποτέλεσε το κέντρο του διαμετακομιστικού εμπορίου από την Ευρώπη προς την Ελλάδα και την Ανατολή κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα. Γίνεται λόγος για την εμφάνιση εμπορικών επιχειρήσεων οικογενειακού χαρακτήρα, οι οποίες εισήγαγαν και εξήγαγαν προϊόντα. Η Μαρία Χριστίνα Χατζηιωάννου περιγράφει τον δεύτερο άξονα στον οποίο βασίστηκε η ανάπτυξη του νησιού, τη βιομηχανία, η οποία ξεκίνησε με εργαστηριακή μορφή κατά τις πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα, παρουσιάζοντας ανάπτυξη στους κλάδους της ναυπηγικής και της βυρσοδεψίας. Στα μέσα του 19ου αιώνα και κυρίως κατά τη δεκαετία του 1860, η βιομηχανική ανάπτυξη του νησιού φτάνει στο ζενίθ της, με την ανάπτυξη της αλευροβιομηχανίας, τη δημιουργία του πρώτου εργοστασίου ελληνικής ατμοπλοΐας και την ανάπτυξη της κλωστοϋφαντουργίας.
Γίνεται επίσης λόγος για την πρόοδο που σημειώθηκε στον τομέα του πολιτισμού, με το ανέβασμα θεατρικών έργων που θεωρήθηκαν σταθμοί στην ιστορία του νεοελληνικού θεάτρου. Ο ιστορικός Δημήτρης Στάθης επιχειρεί μια αναδρομή στην προσπάθεια διαμόρφωσης νεοελληνικού θεάτρου στο νέο ελληνικό κράτος από το 1827 έως το 1840. Γίνεται λόγος για το έργο ”Νικήρατος” που γράφεται στη Σύρο το 1826 από την Ευανθία Καΐρη. Επίσης, αναφέρεται ο Θεόδωρος Αλκαίος ο οποίος συγκρότησε θίασο το 1829 και ανέβασε το έργο του για τον Μάρκο Μπότσαρη. Επιπροσθέτως τονίζεται η ανέγερση ξυλόχτιστου θεάτρου το 1836. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στην εξαγωγή θιάσου από τη Σύρο στην Αθήνα το 1840. Παράλληλα, ο Δημήτρης Στάθης κάνει ξεχωριστή αναφορά στο θέατρο «Απόλλων» που κτίστηκε το 1864 και υπογραμμίζει πως από το 1868 και έπειτα το νησί αποτέλεσε σταθμό κάθε περιοδεύοντος θιάσου. Ωστόσο, από το 1880 αρχίζει η παρακμή της πόλης, εξαιτίας της ακμής του λιμανιού του Πειραιά, γεγονός που, όπως επισημαίνει η Μαρία Χριστίνα Χατζηιωάννου, οδήγησε σε κρίση της οικονομίας της Ερμούπολης.
Κατά τη διάρκεια της εκπομπής προβάλλονται πλάνα από την πόλη της Ερμούπολης, το θέατρο «Απόλλων» και το νησί της Σύρου στα μέσα της δεκαετίας του 1980, καθώς και γκραβούρες και πίνακες σχετικοί με την Επανάσταση του 1821.
Έτος παραγωγής: 1986
Ημερομηνία πρώτης προβολής: 24/3/1986
Σκηνοθεσία: Χρήστος Χειμάρας
Ιστορικός σύμβουλος: Οντέτ Βαρόν
Κωδικός τεκμηρίου: 70234
Σύνταξη άρθρου – τεκμηρίωση εκπομπής: Δαμιανός Αγραβαράς
