Αφιέρωμα για τα 20 χρόνια από το θάνατο του Αδαμάντιου Λεμού (12.6.2006). Το Αρχείο της ΕΡΤ προτείνει την εκπομπή «Περισκόπιο», παραγωγής 1986, στην οποία ο πρωτοπόρος του νεοελληνικού θεάτρου κάνει μια αναδρομή στην καλλιτεχνική του πορεία.
Φέτος συμπληρώνονται 20 χρόνια από το θάνατο του πρωτοπόρου του νεοελληνικού θεάτρου Αδαμάντιου Λεμού (12.6.2006).Ηθοποιός, σκηνοθέτης, σκηνογράφος, θιασάρχης, δάσκαλος και συγγραφέας, αγωνίστηκε με πάθος και κάτω από αντίξοες συνθήκες για ένα θέατρο που δεν θα διασκεδάζει μόνο, αλλά θα συγκινεί και θα προβληματίζει το κοινό. Ο Αδαμάντιος Λεμός γεννήθηκε το 1916 στα Καρδάμυλα Χίου. Αποφοίτησε από τη δραματική σχολή του Πειραϊκού Συνδέσμου το 1939. Στην αρχή της σταδιοδρομίας του συνεργάστηκε με μεγάλους θιάσους της εποχής, αλλά και με τον Κάρολο Κουν στο Θέατρο Τέχνης. Την περίοδο 1943-1944 ήταν ενεργό μέλος του Συγκροτήματος Ψυχαγωγίας των Ελληνικών Δυνάμεων Μέσης Ανατολής. Το 1945 πήγε στην Κύπρο, όπου οργάνωσε τον πρώτο επαγγελματικό θίασο, το Παγκύπριο Θέατρο «Ο Προμηθεύς». Δύο χρόνια αργότερα ξεκίνησε την πρωτοποριακή έρευνα και προβολή των νέων Ελλήνων θεατρικών συγγραφέων και μέχρι το 1950, στο θέατρο «Διονύσια» στην Καλλιθέα, ανέβασε έργα των πρωτοεμφανιζόμενων τότε: Γεράσιμου Σταύρου, Ιακωβου Καμπανέλλη, Τάκη Γαλανού, Σωτήρη Πατατζή, Νότη Περγιάλη κ.ά. Σημαντική ήταν η προσφορά του και στον ελληνισμό της Αμερικής. Κατά την παραμονή τους εκεί, μαζί με τη σύζυγο του, Μαίρη Γιατρά Λεμού, έδωσαν πραγματικό αγώνα για την καθιέρωση του Οργανισμού Ελληνικού Θεάτρου Αμερικής (1957-1967), με το οποίο ανέβασαν εκατοντάδες παραστάσεις. Κατά τη διάρκεια της Δικτατορίας ο Αδαμάντιος Λεμός έκλεισε τον Οργανισμό και αφιερώθηκε στον αγώνα κατά της Χούντας στην Ελλάδα. Η Μεταπολίτευση τον βρήκε στην Ελλάδα, να οργανώνει ένα θεατρικό εργαστήρι στην Ηλιούπολη με το οποίο απέσπασε το πρώτο χρυσό βραβείο της πόλεως των Αθηνών στους Πανελλήνιους Αγώνες Πειραματικού Θεάτρου το 1986. Το Αρχείο της ΕΡΤ, τιμώντας τη μνήμη του, ψηφιοποίησε και παρουσιάζει την εκπομπή:
ΠΕΡΙΣΚΟΠΙΟ
ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΑΔΑΜΑΝΤΙΟ ΛΕΜΟ
Ο Αδαμάντιος Λεμός θυμάται το ξεκίνημα του στη δραματική σχολή το 1937, τις πρώτες συνεργασίες του, αλλά και τη συνάντηση του με τον Κάρολο Κουν δύο χρόνια αργότερα, που στάθηκε καθοριστική για την μετέπειτα πορεία του. «Αυτή ήταν η ευτυχισμένη στιγμή που έμπαινα στο θέατρο και θέλησα να ξεχάσω ότι ήξερα», τονίζει χαρακτηριστικά. Η συνεργασία τους διακόπηκε λόγω του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, στον οποίο συμμετείχε ενεργά. Από το πλοίο που υπηρετούσε στην Αίγυπτο βρέθηκε σκηνοθέτης στο Συγκρότημα Ψυχαγωγίας των Ενόπλων Δυνάμεων στο Κάιρο. Εκεί ανέβασε την παράσταση «Αντάρτες», η οποία προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις, με αποτέλεσμα οι συντελεστές της να βρεθούν στη φυλακή. Στη συνέχεια, ο Αδαμάντιος Λεμός, αναφέρεται στην επιστροφή του στην Ελλάδα, το 1947, και στην εκ νέου συνεργασία του με τον Κάρολο Κουν. Όπως εξηγεί, το θέατρο έκλεισε λόγω έλλειψης οικονομικών πόρων κι ο ίδιος, εν μέσω του Εμφυλίου Πολέμου, ξεκίνησε την πρωτοποριακή έρευνα και προβολή των νέων Ελλήνων θεατρικών συγγραφέων. «Αντί να χτίσω σπίτι έχτισα θέατρο», λέει χαρακτηριστικά. Από το 1947 ως το 1950, στο θέατρο «Διονύσια» στην Καλλιθέα, ανέβασε έργα νέων συγγραφέων, όπως του Γεράσιμου Σταύρου, του Τάκη Γαλανού και του Σωτήρη Πατατζή. Ο Ιάκωβος Καμπανέλλης, ένας από τους θεατρικούς συγγραφείς που έγινε επίσης γνωστός στο θεατρικό κοινό από τις παραστάσεις που ανέβασε τότε ο θίασος Λεμού, μιλάει για το σπουδαίο έργο και την προσφορά του στο θέατρο.
Ο Αδαμάντιος Λεμός αναφέρεται επίσης στη δημιουργία του Κυπριακού Επαγγελματικού Θεάτρου και του Μακεδονικού Θεάτρου, αλλά και στην απόφαση που πήραν με τη σύζυγό του, Μαίρη Γιατρά Λεμού, να πάνε στο Μανχάταν των ΗΠΑ, όπου ξεκίνησαν έναν καινούριο αγώνα για την προώθηση του ελληνικού θεάτρου. Τα πράγματα εκεί ήταν δύσκολα. «Δεν υπήρχε καμία προετοιμασία, καμία υποδομή και διάθεση για ελληνικό θέατρο», εξηγεί. Παρόλα αυτά κατάφεραν να δημιουργήσουν τον Οργανισμό Ελληνικού Θεάτρου Αμερικής (1957-1967) κι ανέβασαν με επιτυχία παραστάσεις, τις οποίες παρουσιάζαν στην καρδιά του Μπρόντγουεϊ αλλά και σε περιοδείες. Λόγω της Δικτατορίας των Συνταγματαρχών, που επιβλήθηκε στην Ελλάδα, έκλεισε τον Οργανισμό και αφιερώθηκε στον αγώνα κατά της Χούντας. Επέστρεψε στην Ελλάδα, με την πτώση της Δικτατορίας, και βρήκε τη νέα του στέγη σε έναν εγκαταλελειμμένο κινηματογράφο στην Ηλιούπολη, που μετέτρεψε σε Πνευματικό Κέντρο, όπου συνέχισε την προσφορά του στο ελληνικό θέατρο, διδάσκοντας νέους ηθοποιούς κι ανεβάζοντας ελληνικά έργα. Κατά τη διάρκεια της εκπομπής προβάλλονται αποσπάσματα από τις πρόβες και την παράσταση «Δον Καμίλο», όπως και φωτογραφικό υλικό από την καλλιτεχνική του πορεία.
