Για την επέτειο 115 ετών από το θάνατο του μεγάλου Έλληνα λογοτέχνη, Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, στις 3 Ιανουαρίου 1911, το Αρχείο ΕΡΤ παρουσιάζει από τη σειρά εκπομπών «Το σκοτεινό τρυγόνι», αφιερωμένη στη ζωή και το έργο του Παπαδιαμάντη, επεισόδιο με θέμα το ιδιαιτέρως σημαντικό μεταφραστικό του έργο πάνω σε κείμενα της παγκόσμιας λογοτεχνίας και πεζογραφίας.
Στις 3 Ιανουαρίου 1911 έφυγε από τη ζωή ο σπουδαίος Έλληνας λογοτέχνης, Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης. Γεννήθηκε στη Σκιάθο το 1851 και μεγάλωσε εκεί, πήγε σχολείο στη Σκόπελο, στη Χαλκίδα και στην Αθήνα και φοίτησε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, χωρίς να ολοκληρώσει ποτέ τις σπουδές του. Η ζωή του χαρακτηρίστηκε ως λιτή και ασκητική, μοιρασμένη στο συγγραφικό του έργο και την εκκλησία. Από νεαρή ηλικία συνεργάστηκε με περιοδικά και εφημερίδες, μετέφρασε αγγλικά και γαλλικά λογοτεχνικά έργα, έγραψε ιστορικά μυθιστορήματα όπως «Μετανάστις» (1880), «Οι Έμποροι των Εθνών» (1883) και «Η Γυφτοπούλα» (1884), ενώ ασχολήθηκε και με την ποίηση. Όμως το διήγημα ήταν εκείνο που τον καλούσε πραγματικά. Το πρώτο του διήγημα ήταν ο «Χρήστος Μηλιόνης» (1885), ενώ από εκεί και έπειτα ασχολείται αποκλειστικά με το είδος αυτό: «Υπηρέτρα» (1888), «Σταχομαζώχτρα» (1889), «Μαυρομαντηλού» (1891), «Ολόγυρα, στη λίμνη» (1892), «Στο Χριστό στο κάστρο» (1892), «Η Νοσταλγός» (1894), «Σπιτάκι στο λιβάδι» (1896), «Η Χολεριασμένη» (1901), «Ο Πεντάρφανος» (1905), «Ο Νεκρός ταξιδιώτης» (1910), «Η Φόνισσα» (1903), «Οι Μάγισσες» (1900), «Ρόδινα Ακρογιάλια» (1908), «Το μοιρολόγι της φώκιας»(1908), «Το Αστεράκι» (1909), τα «Χριστουγεννιάτικα διηγήματα», τα « Πρωτοχρονιάτικα διηγήματα» και τα «Πασχαλινά διηγήματα». Τα θέματα των έργων του αντλούνται από τη ζωή απλών ανθρώπων στη Σκιάθο ή την Αθήνα, φαινομενικά ανήκουν στο είδος της ηθογραφίας, αλλά το έργο του Παπαδιαμάντη παραμένει βαθύτερο, εξαιρετικά προσωπικό και μοναδικό ως προς τις θεματικές και τη χρήση της ελληνικής γλώσσας. Χαρακτηριστικά της γραφής του ήταν η αγάπη της φύσης, η θρησκευτικότητα και η ευλάβεια. Θεωρείται σήμερα, αν όχι ο κορυφαίος, από τους σημαντικότερους διηγηματογράφους της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Το Αρχείο της ΕΡΤ για την επέτειο 115 ετών από το θάνατο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, παρουσιάζει την εκπομπή:
ΤΟ ΣΚΟΤΕΙΝΟ ΤΡΥΓΟΝΙ
ΜΕΤΑΦΡΑΖΟΝΤΑΣ
Το επεισόδιο αυτό της σειράς "Το σκοτεινό τρυγόνι", αφιερωμένη στον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη ασχολείται με το εκτενές μεταφραστικό του έργο σε πλήθος σημαντικών έργων της παγκόσμιας λογοτεχνίας.
Η μεταφράστρια Κατερίνα Σχινά, μιλάει για την εντατική ενασχόληση του Παπαδιαμάντη με τη μετάφραση, πρωτίστως για βιοποριστικούς λόγους, τη συνεργασία με τις εφημερίδες "Ακρόπολις", "Το άστυ" και "Το νέον άστυ". Μετέφραζε από την αγγλική και τη γαλλική γλώσσα πλήθος λογοτεχνικών έργων που δημοσιεύονταν ως επιφυλλίδες, αλλά και ιστορικά έργα όπως "Η ιστορία της Ελληνικής επαναστάσεως" του Γ. Φίνλεϋ και αντίστοιχα του Γκόρντον. Αναφέρεται επίσης στις μεταφράσεις του στα έργα «Ταρταρίνος εκ Ταρασκόνης» του Αλφόνσο Δωδέ από τα γαλλικά, τα «Γερά σώματα δια τα αγόρια και τα κορίτσια μας» του Ουίλιαμ Μλπέικ από τα αγγλικά καθώς και το «Έγκλημα και τιμωρία» από τη γαλλική γλώσσα.
Για τα λογοτεχνικά έργα που μετέφρασε, σημειώνεται η προσέγγιση του Παπαδιαμάντη στον "Αόρατο άνθρωπο" του Γούελς, ενώ υπογραμμίζονται αφενός η λογοτεχνική δεινότητα με την οποία αποδίδεται το έργο στα ελληνικά αλλά και η ευρηματικότητα με την οποία αντιμετώπισε ο Παπαδιαμάντης πλήθος επιστημονικών όρων που περιείχε το πρωτότυπο αγγλικό κείμενο. Ο συγγραφέας Ηλίας Παπαδημητρακόπουλος μιλάει για αυτήν ακριβώς την πρόκληση που αντιμετώπισε ο Παπαδιαμάντης προκειμένου να αποδώσει με αποτελεσματικό και έγκαιρο τρόπο την μετάφραση του κειμένου. Ταυτόχρονα έπρεπε να αντιμετωπίσει και συχνά επινοήσει όρους που υπήρχαν στο αστυνομικού και επιστημονικής φαντασίας περιεχομένου πρωτότυπο, οι οποίοι δεν υπήρχαν στην αντίστοιχη ελληνική λογοτεχνία. Αναφέρεται σε κάποια παραδείγματα λέξεων και υπογραμμίζει την επιτυχία με την οποία τα αντιμετώπισε. Η καθηγήτρια πανεπιστημίου Έρη Σταυροπούλου – Αλεξίου μιλάει για τη μετάφραση του Παπαδιαμάντη στο έργο «Έγκλημα και τιμωρία» του Ντοστογιέφσκι, αλλά και σε έργα του Μαρκ Τουαίην. Για το «Έγκλημα και τιμωρία» ειδικά, η Σχινά εξηγεί ότι η μετάφραση του Παπαδιαμάντη θεωρείται ιδιαιτέρως σημαντική διότι αποδίδει με μια μοναδική κατάνυξη και γλωσσική μελωδικότητα την οδύνη που χαρακτηρίζει το έργο του Ντοστογιέφσκι, ενώ σημειώνεται η μίξη της δημοτικής με την καθαρεύουσα, τη γλώσσα που χρησιμοποιεί στις μεταφράσεις του.
Κατά τη διάρκεια της εκπομπής προβάλλονται πλάνα από ταινίες βασισμένες σε έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας όπως "Δράκουλας" του Μπραμ Στόκερ, "Ο Αόρατος άνθρωπος" του Τ. Γουέλς, "Έγκλημα και Τιμωρία" του Θ. Ντοστογιέφσκι και άλλα, ενώ ακούγονται αποσπάσματα από τις αντίστοιχες μεταφράσεις του Παπαδιαμάντη, καθώς και από άλλα έργα όπως "Τα νησιά της Ελλάδος" του Λόρδου Βύρωνα.
