Το Εθνικό Θέατρο εγκαινιάστηκε σαν σήμερα, στις 19 Μαρτίου του 1932, με δύο παραστάσεις. Οι εναρκτήριες παραστάσεις ήταν ο ''Αγαμέμνων'' του Αισχύλου και η μονόπρακτη κωμωδία ''Θείος όνειρος'' του Γρηγορίου Ξενόπουλου. Το Εθνικό Θέατρο ιδρύθηκε για πρώτη φορά 32 χρόνια νωρίτερα, το 1900, ως Βασιλικό Θέατρο για να κλείσει όμως σε σύντομο χρονικό διάστημα (1908) και να δοθεί σε κοινή χρήση μέχρι το 1932. Ως Εθνικό Θέατρο επανιδρύθηκε με νόμο του τότε υπουργού παιδείας Γεωργίου Παπανδρέου στις 3 Μαΐου του 1930. Ανάμεσα στους ηθοποιούς που συγκαταλέγονταν στον πρώτο πυρήνα του Εθνικού Θεάτρου ήταν οι Αιμίλιος Βεάκης, Γιώργος Γληνός, Ελένη Παπαδάκη, Αλέξης Μινωτής, Κατίνα Παξινού, Θάνος Κωτσόπουλος, Δημήτρης Μυράτ, κ.ά. Το 1956 αναγνωρίστηκε η ανάγκη προώθησης του νεοελληνικού ρεπερτορίου με την ίδρυση της ''Δεύτερης Σκηνής'' που αργότερα το 1971 ονομάστηκε ''Νέα Σκηνή'' και σήμερα ονομάζεται ''Σκηνή Νίκος Κούρκουλος''. Το 1996 ιδρύθηκε η ''Πειραματική Σκηνή'', ο Άδειος Χώρος και το Εργαστήριο Ηθοποιών. Το Εθνικό Θέατρο συνεχίζει την πλούσια δραστηριότητά του ως σήμερα. Εξίσου σημαντικό είναι και το έργο της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου.
Το Αρχείο της ΕΡΤ παρουσιάζει ένα αφιέρωμα στο Εθνικό Θέατρο από την εκπομπή της Σεμίνας Διγενή ''μηχανή του χρόνου'' παραγωγής 2001.
Η ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ
ΕΘΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ
Στο συγκεκριμένο επεισόδιο επιχειρείται μια ιστορική αναδρομή στην εκατοντάχρονη πορεία του Εθνικού Θεάτρου. Η Σεμίνα Διγενή υποδέχεται στο στούντιο της εκπομπής ανθρώπους συνδεδεμένους με το Εθνικό Θέατρο. Ειδικότερα, καλεσμένοι στο συγκεκριμένο επεισόδιο είναι οι: Γιώργος Τσιτσόπουλος, Όλγα Τουρνάκη, Ιάκωβος Ψαρράς, Νίκος Μπουσδούκος, Κατερίνα Χέλμη, Χρήστος Πάρλας, Κάρμεν Ρουγγέρη, Ελένη Βαροπούλου και οι νεότεροι Δημήτρης Αλεξανδρής, Μαρία Ναυπλιώτου και Οδυσσέας Σταμούλης.
Αρχικά, η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από το παρόν του Εθνικού Θεάτρου. Ο ηθοποιός Γιώργος Τσιτσόπουλος μιλά για την παράσταση «Φοιτηταί» του Γρηγορίου Ξενόπουλου, στην οποία συμμετέχει. Οι ηθοποιοί Ιάκωβος Ψαρράς, Νίκος Μπουσδούκος, Κάρμεν Ρουγγέρη, Όλγα Τουρνάκη και Κατερίνα Χέλμη αναφέρονται στα χρόνια που δούλεψαν για το Εθνικό Θέατρο. Ειδικότερα, ο Ιάκωβος Ψαρράς θυμάται την πρώτη του συμμετοχή σε παράσταση του Εθνικού Θεάτρου στην Επίδαυρο το 1955, όντας μαθητής της Δραματικής Σχολής, και μοιράζεται μια ιστορία από εκείνη την εποχή.
Ο Χρήστος Πάρλας μιλά στην κάμερα της εκπομπής για όσα έχει βιώσει στα παρασκήνια του Εθνικού. Η Κάρμεν Ρουγγέρη και η Όλγα Τουρνάκη περιγράφουν τη συμμετοχή τους στον χορό του αρχαίου δράματος στις παραστάσεις του Εθνικού Θεάτρου. Η Κατερίνα Χέλμη μιλά για τη συνεργασία της με τη Μαίρη Αρώνη στην παράσταση «Εκκλησιάζουσες» του Αριστοφάνη, σε σκηνοθεσία Αλέξη Σολωμού. Ο Οδυσσέας Σταμούλης αναφέρεται στον δάσκαλό του Ιάκωβο Ψαρρά, στην εμπειρία του από τη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου και στο οικογενειακό κλίμα που βίωσε στο Εθνικό.
Παρεμβάλλεται βίντεο στο οποίο μιλούν οι ηθοποιοί Τάσος Χαλκιάς και Γιώργος Παρτσαλάκης, οι οποίοι ανακαλούν μνήμες από τη συμμετοχή τους σε παραστάσεις του Εθνικού όταν ήταν σε νεαρή ηλικία. Ο Δημήτρης Αλεξανδρής υπογραμμίζει τη σημασία της συνύπαρξης της νεότερης γενιάς με τους μεγαλύτερους ηθοποιούς του Εθνικού Θεάτρου. Ο Γιώργος Τσιτσόπουλος τονίζει πως οι ηθοποιοί του Εθνικού Θεάτρου σημειώνουν μεγάλες ερμηνευτικές επιδόσεις διαχρονικά.
Προβάλλεται αρχειακό υλικό από παράσταση στην Επίδαυρο του 1938 και ακούγεται η φωνή της Κατίνας Παξινού. Η Κάρμεν Ρουγγέρη παρουσιάζει τα πλάνα της για την Παιδική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου και για την παράσταση «Οδύσσεια» που ανεβαίνει σε αυτή. Ο Κώστας Καστανάς και η Όλγα Τουρνάκη μιλούν για την πορεία τους στο Εθνικό Θέατρο, τους μεγάλους ρόλους που ανέλαβαν και τις σημαντικές μορφές του Εθνικού Θεάτρου.
Επιπλέον, η Ελένη Βαροπούλου, θεατρολόγος και ειδική σύμβουλος καλλιτεχνικού διευθυντή, μιλά για το παρόν του Εθνικού Θεάτρου. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην εξωστρέφεια του Εθνικού Θεάτρου και στις επισκέψεις σε ελληνικές κοινότητες του εξωτερικού. Προβάλλεται απόσπασμα από την παράσταση του Εθνικού «Οιδίπους Τύραννος» με τον Ιάκωβο Ψαρρά και τον Γρηγόρη Βαλτινό. Ο Ιάκωβος Ψαρράς μοιράζεται την εμπειρία του από τη συγκεκριμένη παράσταση τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Προβάλλονται πλάνα από την επίσκεψη των ηθοποιών της παράστασης «Οιδίπους Τύραννος», η οποία παρουσιάστηκε στο Μοντεβιδέο της Ουρουγουάης, και ο Στέφανος Κυριακίδης διαβάζει το μήνυμα του καλλιτεχνικού διευθυντή Νίκου Κούρκουλου.
Έπειτα, η Κατερίνα Χέλμη θυμάται τη δική της περιοδεία με τον «Οιδίποδα Τύραννο» του Εθνικού Θεάτρου στην Αμερική και τον Καναδά τη δεκαετία του 1980. Ο Γιώργος Τσιτσόπουλος μοιράζεται μια ιστορία με την Κατίνα Παξινού. Η Μαρία Ναυπλιώτου τονίζει πως το Εθνικό Θέατρο αποτελεί μεγάλο σχολείο για τις νέες και τους νέους ηθοποιούς.
Ο Γιώργος Τσιτσόπουλος μιλά για την παράσταση «Φοιτηταί» του Γρηγορίου Ξενόπουλου, στην οποία πρωταγωνιστεί. Ο Δημήτρης Αλεξανδρής περιγράφει τη συγκίνηση που ένιωσε όταν έπαιξε για πρώτη φορά στην κεντρική σκηνή του Εθνικού. Προβάλλονται σκηνές από την παράσταση «Ένας ήρωας με παντούφλες», στην οποία πρωταγωνιστεί ο Νίκος Μπουσδούκος, και από τον «Ματωμένο γάμο» με την Όλγα Τουρνάκη. Η Όλγα Τουρνάκη μοιράζεται και μια ανάμνηση από τον Αλέξη Μινωτή.
Ακούγεται αρχειακό ηχητικό υλικό από την παράσταση «Βρυκόλακες» του Ίψεν του 1934 με την Κατίνα Παξινού και τον Αλέξη Μινωτή. Προβάλλεται σπάνιο αρχειακό υλικό από το αρχείο του Αλέκου Λιδωρίκη. Πρόκειται για κινηματογραφημένο υλικό από την πρώτη παράσταση αρχαίου δράματος στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου το 1938, την «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Ροντήρη, με την Κατίνα Παξινού στον ρόλο της Ηλέκτρας, την Ελένη Παπαδάκη στον ρόλο της Κλυταιμνήστρας και τον Μάνο Κατράκη στον βουβό ρόλο του Πυλάδη.
Στο τελευταίο μέρος της εκπομπής, οι καλεσμένοι εύχονται μακροημέρευση στο Εθνικό Θέατρο και εκφράζουν την ελπίδα πως το θέατρο και οι ηθοποιοί θα συνεχίσουν να προοδεύουν. Ο Ηλίας Λιούγκος κλείνει την εκπομπή μουσικά, ερμηνεύοντας δύο θεατρικά τραγούδια.
Κατά τη διάρκεια του επεισοδίου προβάλλονται πλάνα από τις παραστάσεις «Καμίνο Ρεάλ» (2000), «Μήδεια», «Ρινόκερως» (1996), «Ο τσάρος με τη μακριά γενειάδα» (1999), «Βρυκόλακες» (1996), «Δον Ζουάν» (2000), «Ένας ήρωας με παντούφλες» (2000), «Βάτραχοι» (1998), «Αντιγόνη», «Τρωάδες» και «Το καρναβάλι του έρωτα» (1999), καθώς και πλούσιο φωτογραφικό αρχειακό υλικό από σημαντικές παραστάσεις του Εθνικού Θεάτρου. Ακόμη, γίνεται αναφορά στους κορυφαίους ηθοποιούς του Εθνικού Θεάτρου, όπως η Κατίνα Παξινού, ο Αλέξης Μινωτής, η Μαίρη Αρώνη, η Βάσω Μανωλίδου κ.ά.
