Σήμερα, Κυριακή 1 Φεβρουαρίου ανοίγει το Τριώδιο και ξεκινά η περίοδος των Αποκριών για το 2026. Το Τριώδιο είναι το βιβλίο εκκλησιαστικής ακολουθίας της Ορθόδοξης εκκλησίας με ύμνους που ψάλλονται από την Κυριακή του Τελώνη και Φαρισαίου μέχρι και το Μεγάλο Σάββατο. Φέτος, οι Απόκριες θα ολοκληρωθούν την Κυριακή 22 Φεβρουαρίου και η Καθαρά Δευτέρα θα εορταστεί την επομένη, στις 23/2. Το Αρχείο της ΕΡΤ παρουσιάζει το επεισόδιο ''Φεβρουάριος'' της σειράς ''Δώδεκα μήνες'' παραγωγής 2003.
ΔΩΔΕΚΑ ΜΗΝΕΣ
ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ
Η σειρά των δώδεκα επεισοδίων ''Δώδεκα μήνες'' καταγράφει την αρμονική εναλλαγή του χρόνου, των εργασιών των εθίμων. Τα έθιμα που καταγράφονται αναφέρονται στον κάθε μήνα χωριστά είτε αυτά συνεχίζονται μέχρι σήμερα είτε έχουν χαθεί στο χρόνο. Θρύλοι, παραδόσεις, τραγούδια, δοξασίες είναι τα έθιμα που αποτελούν τον άξονα της σειράς.
Το συγκεκριμένο επεισόδιο είναι αφιερωμένο στον δεύτερο μήνα του χρόνου, τον Φεβρουάριο. Αρχικά, ακούμε ένα απόσπασμα από κείμενο του βυζαντινολόγου Ηλία Αναγνωστάκη σχετικά με τον Φεβρουάριο, ενώ προβάλλονται πλάνα από χιονισμένα βουνά της Ελλάδας, νέους και νέες σε αργαλειό, καθώς και από ανθισμένες αμυγδαλιές.
Στη συνέχεια, γίνεται λόγος για τις ρίζες του ονόματος του μήνα Φεβρουαρίου, οι οποίες εντοπίζονται στον ρωμαϊκό θεό Februs, και αναφέρεται ότι ο μήνας ήταν αφιερωμένος στις χθόνιες θεότητες. Ειδικότερα, ο Στράτος Θεοδοσίου, επίκουρος Καθηγητής Αστροφυσικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, εξηγεί πως οι αρχαίοι Ρωμαίοι γιόρταζαν διάφορους θεούς κατά τη διάρκεια εκείνου του μήνα. Ο Γεώργιος Αικατερινίδης, διδάκτωρ Λαογραφίας και τέως διευθυντής Ερευνών του Κέντρου Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, αναφέρεται στις χριστιανικές γιορτές που συμπίπτουν ημερολογιακά με τον Φεβρουάριο. Παράλληλα, γίνεται λόγος για τα έθιμα και τις εκδηλώσεις της περιόδου του Τριωδίου, καθώς και για το έθιμο του καλόγερου, το οποίο λαμβάνει χώρα τη Δευτέρα της Τυρινής στην Αγία Ελένη Σερρών. Προβάλλονται πλάνα από το συγκεκριμένο έθιμο, καθώς και αρχειακό υλικό από παλαιότερες αναβιώσεις του.
Αμέσως μετά, ο Γεώργιος Αικατερινίδης μιλά για τις Απόκριες και τους αποκριάτικους εορτασμούς που πραγματοποιούνται σε όλη την Ελλάδα, των οποίων οι ρίζες χάνονται στα βάθη των αιώνων. Αναδεικνύονται οι παραδοσιακές μεταμφιέσεις του Σοχού και παρουσιάζονται πληροφορίες για τον συμβολισμό τους. Έπειτα, μεταφερόμαστε στη Νάουσα Βέροιας, όπου παρακολουθούμε τον αποκριάτικο εθιμικό εορτασμό της περιοχής. Επιπλέον, ο Φεβρουάριος ταυτίζεται με την ευθυμία που συνοδεύει τις Απόκριες πριν από την περίοδο της νηστείας. Παρουσιάζεται το παραδοσιακό «Νυχτέρι» στην Αιανή Κοζάνης, με παράλληλη παροχή πληροφοριών για το συγκεκριμένο έθιμο.
Στη συνέχεια της εκπομπής μεταφερόμαστε στον Τύρναβο Θεσσαλίας, όπου παρακολουθούμε το μπουρανί, ένα τοπικό έθιμο της Καθαράς Δευτέρας. Ο Γεώργιος Αικατερινίδης παρέχει πληροφορίες για τη συγκεκριμένη γιορτή, αλλά και για διάφορα ακόμη έθιμα της Καθαράς Δευτέρας, όπως το δρώμενο του βλάχικου γάμου. Η Ευθυμία Γεωργιάδου-Κουντουρά, αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης της Φιλοσοφικής Σχολής του Α.Π.Θ., εξηγεί πως οι μεγάλες θρησκευτικές γιορτές καθόριζαν τις ζωές των ανθρώπων στα παλαιότερα χρόνια. Επιπλέον, περιγράφει τις απεικονίσεις των υποδιαιρέσεων του χρόνου στις αγιογραφίες των εκκλησιών. Παρουσιάζονται εικονίσεις του Φεβρουαρίου σε έργα τέχνης.
Στο τελευταίο μέρος της εκπομπής, ο Μάνος Δανέζης, επίκουρος Καθηγητής Αστροφυσικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, μιλά για τους αστερισμούς και τους πλανήτες που εμφανίζονται στον χειμωνιάτικο νυχτερινό ουρανό και, ειδικότερα, για τον αστερισμό του Ταύρου και τον αστερισμό του Υδροχόου. Τέλος, γίνεται λόγος και για το ζώδιο του μήνα.
