Εκπομπή-αφιέρωμα του 1993 στον διακεκριμένο σεναριογράφο και σκηνοθέτη της μεταπολεμικής περιόδου Γιώργο Τζαβέλλα (γεν. 1916 - θαν. 1976). Η εκπομπή διατρέχει το έργο του με έμφαση στους σημαντικότερους σταθμούς της διαδρομής του. Έτος παραγωγής: 1993. Σενάριο-Σκηνοθεσία: Ερμής Βελλόπουλος. Αφηγητής: Αλέξης Κωστάλας.
Ο Γιώργος Τζαβέλλας (1916–1976), σκηνοθέτης, σεναριογράφος και θεατρικός συγγραφέας, υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους δημιουργούς της δεύτερης γενιάς του ελληνικού κινηματογράφου, συμβάλλοντας καθοριστικά στην εξέλιξη και την ανανέωσή του. Με μόλις 12 ταινίες στο ενεργητικό του, υπέγραψε έργα που άφησαν ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ιστορία του ελληνικού σινεμά, όπως «Ο Μεθύστακας», «Η Αγνή του λιμανιού», «Η Κάλπικη λίρα», «Αντιγόνη» και «Η δε Γυνή να Φοβήται τον Άντρα».
Αυτοδίδακτος, με εξαιρετική παιδεία υπήρξε πρωτοπόρος στη σκηνοθετική προσέγγιση και την κινηματογραφική αφήγηση. Ήταν ο πρώτος σκηνοθέτης που επιδίωξε να απομακρύνει τις ερμηνείες από τις θεατρικές συμβάσεις και να αποδώσει με αμεσότητα την ανθρώπινη συμπεριφορά και την κοινωνική πραγματικότητα. Οι ταινίες του ξεχώρισαν για τη δραματουργική τους αρτιότητα, τον ρεαλισμό και τις αφηγηματικές καινοτομίες τους, καθώς εισήγαγε τον διπλό άξονα αφήγησης και τη σπονδυλωτή άρθρωση, ενώ ορισμένες γνώρισαν σημαντική αναγνώριση και εκτός συνόρων. Η καλλιτεχνική, ιστορική και παιδευτική αξία του έργου του παραμένει ανεκτίμητη, διατηρώντας ζωντανή τη συμβολή του στη διαμόρφωση της ταυτότητας του ελληνικού κινηματογράφου.
Με αφορμή τη συμπλήρωση 50 χρόνων από τον θάνατό του, στις 18 Οκτωβρίου 1976, το Αρχείο της ΕΡΤ παρουσιάζει εκπομπή αφιερωμένη στη ζωή και το έργο του σπουδαίου δημιουργού, τιμώντας τη διαχρονική προσφορά του στην ελληνική κινηματογραφική τέχνη.
ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΖΑΒΕΛΛΑΣ
Εκπομπή-αφιέρωμα του 1993 στον διακεκριμένο σεναριογράφο και σκηνοθέτη της μεταπολεμικής περιόδου Γιώργο Τζαβέλλα (γεν. 1916 – θαν. 1976). Η εκπομπή διατρέχει το έργο του με έμφαση στους σημαντικότερους σταθμούς της διαδρομής του και τις τιμητικές διακρίσεις που γνώρισε στην Ελλάδα και το εξωτερικό, ενώ δεν παραλείπεται αναφορά στις ρίζες του και το οικογενειακό του περιβάλλον. Ενώ σπουδάζει νομικά από πολύ νωρίς τον κερδίζει το θέατρο. Σε νεαρή ηλικία γράφει τα πρώτα του θεατρικά έργα και συμμετέχει στη συγγραφή επιθεωρήσεων, πριν επιδοθεί στον κινηματογράφο.
Σε συνεργασία με τον Νίκο Τσιφόρο γράφει τον «Κλέφτη της Καρδιάς μου», που παρουσιάστηκε ως οπερέτα το 1936. Αντιπροσωπευτικό, επίσης, δείγμα της δραματογραφίας του, το ρομαντικό δράμα «Το Παραμύθι του Φεγγαριού», που πρωτοπαίχτηκε από το θίασο Κοτοπούλη το 1946. Ο φιλόλογος-θεατρικός κριτικός Κώστας Γεωργουσόπουλος μιλάει για την θεατρική παραγωγή της προπολεμικής περιόδου και στο πώς η ίδια ομάδα θεατρικών συγγραφέων, στην οποία ανήκε και ο Γιώργος Τζαβέλλας, συνέβαλε στη συγκρότηση της λαϊκής κωμωδίας των ετών ’47-’57. Αυτοδίδακτος κινηματογραφιστής ο Γιώργος Τζαβέλλας θα αφοσιωθεί στον κινηματογράφο.
Μέσα στην Κατοχή, το 1944, γυρίζει την πρώτη του ταινία με τη συνδρομή του παραγωγού Μαυρίκιου Νόβακ, τα «Χειροκροτήματα» με θέμα τη ζωή και την τέχνη του Αττίκ, για την σπουδαιότητα της οποίας μιλάει ο συγγραφέας και κριτικός Βασίλης Ραφαηλίδης. Το 1948 συνεργάζεται με τον Μάνο Κατράκη στον «Μαρίνο Κοντάρα», ταινία βασισμένη στο έργο του Αργύρη Εφταλιώτη, από τις πρώτες απόπειρες κινηματογραφικής απόδοσης έργου της ελληνικής πεζογραφίας.
Στη συνέχεια, παρουσιάζονται οι μεγάλες επιτυχίες του, ταινίες σταθμοί του εγχώριου σινεμά που γνώρισαν τεράστια αποδοχή από το ελληνικό κοινό και από τις οποίες παρακολουθούμε χαρακτηριστικά αποσπάσματα: «Ο Μεθύστακας» που έκανε ρεκόρ εισπρακτικής επιτυχίας το 1950 για την οποία μιλάει ο διευθυντής φωτογραφίας Ντίντης Καρύδης-Φουκς, «Η Αγνή του Λιμανιού», το 1952, «Το Σωφεράκι» το 1953, η περίφημη σπονδυλωτή ταινία «Η Κάλπικη Λίρα» το 1955 η οποία συμμετείχε σε πολλά κινηματογραφικά φεστιβάλ εκπροσωπώντας τη χώρα μας από την Ιταλία μέχρι τη Ρωσία και την Αμερική ενώ ο Γάλλος ιστορικός του κινηματογράφου Ζορζ Σαντούλ την περιέλαβε στις 1000 καλύτερες ταινίες του παγκόσμιου κινηματογράφου, επίσης οι ταινίες «Μια ζωή την έχουμε» το 1958, «Η δε Γυνή να φοβήται τον Άνδρα» το 1965 που κέρδισε το βραβείο σκηνοθεσίας στο φεστιβάλ του Σικάγο στην Αμερική.
Επίσης, ο Τζαβέλλας υπήρξε από τους πρώτους σκηνοθέτες που επιχείρησαν μία ολοκληρωμένη μεταφορά αρχαίας τραγωδίας στο κινηματογραφικό πανί. Παρακολουθούμε το κινηματογραφικό ανέβασμα της αρχαίας τραγωδίας «Αντιγόνη» του Σοφοκλή, βραβευμένης ταινίας παραγωγής του 1961, με την Ειρήνη Παπά στον ομώνυμο ρόλο. Από την Ένωση Ανταποκριτών Ξένου Τύπου Αμερικής είχε επιλεγεί στις 10 καλύτερες ταινίες της χρονιάς.
Η εκπομπή επιχειρεί να φωτίσει ταυτόχρονα στοιχεία της προσωπικότητας του Γιώργου Τζαβέλλα τα οποία αντανακλώνται στις ταινίες του μέσα από τους ανθρώπινους τύπους των ηρώων, οι οποίοι χαρακτηρίζονταν από κοινωνική ευγένεια και ανθρωπιά. Ο Βασίλης Ραφαηλίδης σκιαγραφεί το πορτρέτο του δημιουργού ενώ η δημοσιογράφος-κριτικός Ροζίτα Σώκου αναφέρεται ειδικότερα στη συνεργασία του με τους ηθοποιούς στα γυρίσματα των ταινιών του αλλά και στην ποιοτική σφραγίδα του στα έργα του. Συνεντεύξεις σημαντικών πρωταγωνιστών με τους οποίους συνεργάστηκε μιλούν για τη σχέση τους με τον σκηνοθέτη όπως οι: Αλέκος Αλεξανδράκης, Ελένη Χατζηαργύρη, Σπεράντζα Βρανά, Δημήτρης Χορν, Γιώργος Κωνσταντίνου και Μάρω Κοντού.
