Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου για Παιδιά και Νέους– 20 Μαρτίου
Το Αρχείο της ΕΡΤ, για να τιμήσει την Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου για Παιδιά και Νέους, η οποία καθιερώθηκε στις 20 Μαρτίου με πρωτοβουλία της Διεθνούς Ένωσης Θεάτρου για τα Παιδιά και τους Νέους (ASSITEJ-Association Internationale du Théâtre pour l’ Enfance et la Jeunesse), παρουσιάζει το επεισόδιο από τη σειρά ντοκιμαντέρ Παρασκήνιο με θέμα το παιδικό θέατρο Μικρή Πόρτα της Ξένιας Καλογεροπούλου.
Η 20η Μαρτίου έχει καθιερωθεί να εορτάζεται ως Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου για Παιδιά και Νέους από το 1965, με πρωτοβουλία της Διεθνούς Ένωσης Θεάτρου για τα Παιδιά και τους Νέους (ASSITEJ-Association Internationale du Théâtre pour l’ Enfance et la Jeunesse). Στόχος αυτής της παγκόσμιας ημέρας είναι να τιμήσει τους καλλιτέχνες και τους φορείς που εργάζονται για την ανάπτυξη αυτού του ευαίσθητου τομέα της θεατρικής τέχνης σε όλο τον κόσμο. Το Αρχείο της ΕΡΤ, για να τιμήσει αυτή τη μέρα, παρουσιάζει το επεισόδιο από τη σειρά ντοκιμαντέρ Παρασκήνιο με θέμα το θέατρο Μικρή Πόρτα της Ξένιας Καλογεροπούλου.
ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ
ΞΕΝΙΑ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ - Η ΜΙΚΡΗ ΠΟΡΤΑ
Η Ξένια Καλογεροπούλου θυμάται το ξεκίνημα της Μικρής Πόρτας το 1972 με μια παρέα ηθοποιών και ανθρώπων του θεάτρου όπως ο Σταμάτης Φασουλής, ο Μηνάς Χατζησάββας, η Λήδα Πρωτοψάλτη, ο Μίμης Χρυσομάλλης, η Σμαράγδα Σμυρναίου, ο Κώστας Αρζόγλου, η Υβόννη Μαλτέζου μεταξύ άλλων, σε μια επιτυχημένη πρώτη παιδική παράσταση που θα σηματοδοτούσε την αφετηρία μιας μακρόχρονης και επιτυχημένης πορείας. Εξηγεί τα πρώτα βήματα, τις περιορισμένες γνώσεις γύρω από το παιδικό θέατρο σε αυτό το πρώιμο στάδιο, αλλά και την μελέτη, την έρευνα, την επιλογή έργων και συνεργατών με αποτέλεσμα να παρουσιάζονται παραστάσεις υψηλού επιπέδου. Παράσταση σταθμός αποτελεί «Ο Μορμόλης» που ανεβαίνει το 1973. , ακολουθεί «Ο Παπουτσωμένος γάτος» το 1974, «Ο Μιχάλης ο Σφυρίχτρας» 1978, «Σχολείο για κλόουν» 1976,
Μιλάει για τις περιοδείες στην επαρχία, τις σχολικές παραστάσεις που δεν ήταν οργανωμένες, την ηρωική αυτή περίοδο κατά την οποία έπρεπε η ίδια να προωθήσει και να διαφημίζει τις παραστάσεις συχνά επιστρατεύοντας παράδοξες στρατηγικές προσέγγισης των εκπαιδευτικών και των σχολείων. Θυμάται όταν διάβασε για πρώτη φορά ότι κάθε παράσταση είναι μια ευκαιρία για να ειπωθεί κάτι καινούριο στα παιδιά. Θυμάται το ευρωπαϊκό φεστιβάλ παιδικού θεάτρου στο Βερολίνο όπου ενθουσιάστηκε από αυτά που είδε και αποφάσισε να κάνει και εκείνη κάτι διαφορετικό, κάτι δικό της. Μελέτησε την Οδύσσεια, έπειτα τον Σεβάχ και παραμύθια με ανάλογους ήρωες, με παρόμοιες περιπέτειες και έτσι προέκυψε ο Οδυσσεβάχ. Περιγράφει πώς έγραψε το έργο, τη δύσκολη διαδικασία μέχρι την ολοκλήρωσή του, το όνειρο να της γράψει τη μουσική ο Διονύσης Σαββόπουλος, αλλά και τη συνεργασία με τον Μιχαήλ Μαρμαρινό στην πρώτη του θεατρική εμφάνιση και την επιτυχία που σημείωσε το 1981. Ακολούθησε το έργο «Ελίζα» το 1989 για το οποίο εξηγεί την έρευνα που έκανε και θυμάται τη συνεργασία με τη Μάνια Παπαδημητρίου. Η παράσταση ανέβηκε στο Θέατρο Πόρτα και θυμάται την πρεμιέρα και την αγωνία που ένιωθε εκείνη, αλλά και τη μεγάλη συγκίνηση του Σταμάτη Φασουλή. Μιλάει για τη συνεργασία με τον Σταμάτη Φασουλή ως σκηνοθέτη και έπειτα με τον σκηνοθέτη Θωμά Μοσχόπουλο και τη μακρά πορεία που έχουν μαζί. Ο Μοσχόπουλος θυμάται το ξεκίνημα με την «Πεντάμορφη και το τέρας», τον ενθουσιασμό παρά τις αδυναμίες που διαπιστώνει πλέον σε αυτό, έπειτα «Το σκλαβί» 2000 για το οποίο η Καλογεροπούλου επισημαίνει ότι ήταν ιδανικό για όλα όσα ήθελαν να κάνουν σε μια παράσταση, ενώ μετά την ολοκλήρωση της προετοιμασίας του έργου διαπίστωσαν θέματα περίεργα που δεν είχαν εντοπίσει αρχικά και τα οποία έπρεπε να αντιμετωπίσουν με δημιουργικό τρόπο. Για τον Μοσχόπουλο είχε ιδιαίτερη σημασία η αμεσότητα με την οποία το έργο αυτό προσέγγισε τα παιδιά-θεατές. Στο «αγόρι με τη βαλίτσα» το πλέον πολιτικό έργο που έχουν ανεβάσει ήταν το πλέον μπρεχτικό από όσα ανέβασαν κα ήταν μια παράσταση που άγγιξε εξίσου μεγάλους και μικρούς. Υπογραμμίζει ότι τα παιδιά όταν παρακολουθούν πραγματικά ένα έργο, τότε σημαίνει ότι η παράσταση είναι σε σωστή πορεία. Έπειτα μελέτησαν την «Ωραία κοιμωμένη» και προέκυψε μια διαφορετική εκδοχή στο έργο «Η κοιμωμένη ξύπνησε» 2006, για την οποία εξηγεί τις αλλαγές που έγιναν και την προσέγγιση του παραμυθιού σε μια σημερινή, σύγχρονη απόδοση. Υπογραμμίζεται η δεκτικότητα των παιδιών σε κάτι πρωτοποριακό ή διαφορετικό αν αυτό μπορεί να ανοίξει ένα διάλογο μαζί τους. Μελετώντας το έργο του Ιτάλο Καλβίνο, μετά από αυτοσχεδιασμούς και συνθέσεις προέκυψε το «Παραμυθ…issimo», το 2008.
Η Καλογεροπούλου μιλάει επίσης για τις παραστάσεις για βρέφη και για μια τέτοια παράσταση που είδε σε Φεστιβάλ παιδικού θεάτρου στη Ρώμη, η οποία τη συγκίνησε και το οποίο είχε μεγάλη απήχηση σε ένα κοινό τριάντα περίπου παιδιών, μωρών. Η παράσταση «Έλα έλα» το 2010 ήταν ένα έργο που ήθελε να δουλέψει με γνώμονα αυτό το θέατρο, χωρίς λόγια, με θέμα το φεγγάρι, στο οποίο έπαιξε η ίδια για πρώτη φορά μετά από πολύ καιρό. Περιγράφεται η προετοιμασία για την παράσταση «Ο τυχερός στρατιώτης» το 2010, βλέπουμε πλάνα από πρόβες και αποτυπώνεται το αυτοσχεδιαστικό μοτίβο που ακολουθείται.
Γίνεται αναφορά και στο Θεατρικό Εργαστήρι για παιδιά του Θεάτρου Πόρτα το οποίο ξεκίνησε το 1996 με αφορμή το πρόγραμμα Μελίνα για την εισαγωγή των τεχνών στα σχολεία. Τότε δόθηκε η ευκαιρία να παρουσιαστούν στα παιδιά έργα και θεατρικά παιχνίδια, έπειτα διαμορφώθηκε ένα έντυπο με ιδέες και παιχνίδια για τους εκπαιδευτικούς μέσα στην αίθουσα. Γεννήθηκαν ιδέες γύρω από τις δραστηριότητες, συνεργάστηκαν με την Πέγκυ Στεφανίδου και φτιάχτηκε έτσι το εργαστήρι. Η Πέγκυ Στεφανίδου, διευθύντρια του Εργαστηρίου Θεάτρου Πόρτα μιλάει για το θέατρο ως μέσο για παιχνίδια με τα παιδιά, λειτουργώντας ως ερέθισμα για να αντιληφθούν τα πράγματα γύρω τους και να αντιδράσουν σε αυτά.
Κατά τη διάρκεια της εκπομπής παρουσιάζεται φωτγογραφικό και οπτικοακουστικό αρχειακό υλικό από παραστάσεις του Θεάτρου Πόρτα όπως «Ο Παπουτσωμένος γάτος» το 1974, «Ο Μιχάλης ο Σφυρίχτρας» 1978, «Σχολείο για κλόουν» 1976, πλάνα από εκπομπή της ΕΤ-1 για παιδικό θέατρο όπου η Καλογεροπούλου εξηγεί πώς έγραψε το έργο «Ελίζα», από τις παραστάσεις «Η πεντάμορφη και το τέρας» το 1994, το «Το αγόρι με τη βαλίτσα» 2005 και «Παραμυθ…issimo», 2008.
