Ο Σουηδός νομπελίστας ποιητής Τούμας Τράνστρεμερ έφυγε από τη ζωή στις 26 Μαρτίου 2015. Θεωρείται από τους σημαντικότερους Σκανδιναβούς ποιητές και κλασικός της σουηδικής λογοτεχνίας. Η ποίησή του έχει μεταφραστεί σε περισσότερες από 60 γλώσσες και έχει μεγάλη επιρροή τόσο στη Σουηδία όσο και στον υπόλοιπο κόσμο. Τα ποιήματά του παρουσιάζουν τους μεγάλης διάρκειας χειμώνες της Σουηδίας, την ατμοσφαιρική ομορφιά της φύσης και τη συνομιλία του ανθρώπου με αυτή, υποδηλώνοντας την αναζήτηση της ανθρώπινης ταυτότητας. Το 2011 βραβεύτηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Η φήμη του Σουηδού ποιητή στον αγγλόφωνο κόσμο οφείλει πολλά στη φιλία του με τον Αμερικανό ποιητή Ρόμπερτ Μπλάι, ο οποίος μετέφρασε στα αγγλικά μεγάλο μέρος του έργου του. Παράλληλα με την ποίηση ασκούσε το επάγγελμα του ψυχολόγου και μεταξύ άλλων συνεργάστηκε με το Ψυχοτεχνολογικό Ινστιτούτο του Πανεπιστημίου της Στοκχόλμης. Το 1990 κι αφού είχε δημοσιεύσει δεκάδες συλλογές, ο Τράνστρεμερ υπέστη εγκεφαλικό που του προκάλεσε μερική παράλυση. Τα χρόνια μετά την περιπέτεια της υγείας του θα σηματοδοτήσουν τη δεύτερη δημιουργική του περίοδο. Το 1996 δημοσίευσε τη συλλογή του με τίτλο «Πένθιμη Γόνδολα» έργο που έσπασε ρεκόρ πωλήσεων.
Δείτε από το Αρχείο της ΕΡΤ την εκπομπή «Οι Κεραίες της Εποχής μας» στην οποία ο Τούμας Τράνστρεμερ, μαζί με τη γυναίκα του Μόνικα, η οποία λειτουργεί ως ενδιάμεσος στην επαφή του με τον κόσμο, υποδέχτηκαν τον Ανταίο Χρυσοστομίδη στο σπίτι τους, στη Στοκχόλμη, στα τέλη του Φεβρουαρίου 2013, στην τελευταία – όπως οι ίδιοι δήλωσαν συνέντευξη του νομπελίστα ποιητή για τα επόμενα χρόνια.
ΟΙ ΚΕΡΑΙΕΣ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ -ΤΟΥΜΑΣ ΤΡΑΝΣΤΡΕΜΕΡ
Ο Σουηδός ποιητής Τούμας Τράνστρεμερ, βραβευμένος με Νόμπελ Λογοτεχνίας 2011, που θεωρείται από τους σημαντικότερους ποιητές του καιρού μας, παραχωρεί στην εκπομπή την τελευταία του συνέντευξη. Στη συνάντηση στο σπίτι του στη Στοκχόλμη ήταν παρών και ο Έλληνας μεταφραστής του, καθηγητής Συγκριτικής Λογοτεχνίας Βασίλης Παπαγεωργίου.
Η συνομιλία επιχειρεί να φωτίσει στοιχεία της ζωής και του έργου του Σουηδού ποιητή. Την πρώτη του ποιητική συλλογή «17 Ποιήματα» δημοσίευσε το 1954. Γίνεται αναφορά στους λόγους που τον ωθούν να γράφει ποίηση και στα θέματα του ποιητικού του έργου, όπως στα παιδικά βιώματα όπου βασίζεται ένα μεγάλο μέρος της ποίησής του, εξηγώντας τη βαρύτητα των παιδικών χρόνων της διαμόρφωσης. Ο Τράνστρεμερ γεννήθηκε το 1931 στη Στοκχόλμη και μεγάλωσε με τη μητέρα του και τον παππού του, από πολύ νωρίς, μετά την απώλεια του πατέρα του. Γίνεται επίσης λόγος για τα ταξίδια του που αποτυπώνονται στην ποίησή του. Εκείνος ξεκίνησε να ταξιδεύει νωρίς κι άρχισε να διαβάζει ποίησή του και σε άλλες χώρες, ενώ στο προσωπικό του αρχείο διατηρεί πλούσια αλληλογραφία με συγγραφείς απ’ όλο τον κόσμο.
Επιπλέον, τονίζεται η έντονη παρουσία της φύσης στα ποιήματά του και το τί αυτή αντιπροσωπεύει, καθώς ο ίδιος χαρακτηρίζεται “ένας ποιητής της φύσης”. Σχολιάζεται επίσης η θέση των ονείρων στο έργο του, όπως και η τραγική συνείδηση που το διαπερνά. Παράλληλα, γίνεται αναφορά στα εξωτερικά γνωρίσματα της ποίησής του, όπως η απλότητα της γλώσσας και η ποιότητα που τη χαρακτηρίζει. Ανιχνεύεται, πώς αλλάζει η γραφή του ανάμεσα στα ποιήματα της πρώτης και της δεύτερης περιόδου μετά τη μετατροπή της υγείας του, ενώ σχολιάζεται το γεγονός ότι μετά τη βράβευσή του έτυχε μεγάλης δημοτικότητας.
Ο φακός της εκπομπής κατέγραψε, επίσης, πλάνα από τους χώρους του Μουσείου των Νόμπελ στη Στοκχόλμη και την έκθεση για τον Τούμας Τράνστρεμερ που διοργανώθηκε όταν ο ίδιος βραβεύτηκε με το Νόμπελ λογοτεχνίας και φιλοξενούνταν εκεί εκείνον τον καιρό. Στην έκθεση μας ξεναγεί ο Φρέντρικ Σκογκ, επιμελητής εκθέσεων του Μουσείου των Νόμπελ.
Η συζήτηση περιστρέφεται στο πόσο εύκολο είναι να μεταφράζεται η ποίηση γενικά, με αφορμή τη μετάφραση των ποιημάτων του Τράνστρεμερ, καθώς είναι από τους πιο μεταφρασμένους λογοτέχνες στον κόσμο. Μεταδίδονται στιγμιότυπα από τη βράβευση του Τούμας Τράνστρεμερ με το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας το 2011. Τέλος, γίνεται αναφορά στη σχέση του Τράνστρεμερ με τη μουσική, και το ρόλο που παίζει στην ποίησή του. Στο τέλος της συζήτησης, ο Τράνστρεμερ έπαιξε με το αριστερό του χέρι πιάνο – μιας και ήταν πάντα εξαιρετικός ερασιτέχνης πιανίστας.
Η εκπομπή συναντά επίσης, στα άδυτα της Σουηδικής Ακαδημίας τον ακαδημαϊκό και παλιό φίλο του Τράνστρεμερ Περ Βέστμπεργκ. Περιλαμβάνονται ακόμη παρεμβάσεις του καθηγητή και μεταφραστή Βασίλη Παπαγεωργίου καθώς και του Σουηδού ελληνιστή (και μεταφραστή έργων του Οδυσσέα Ελύτη και της Κικής Δημουλά) Ίνγεμαρ Ρέντιν.
Διαβάστηκαν ποιήματα και αποσπάσματα ποιημάτων από την ελληνική έκδοση: Tomas Transtromer, «Τα Ποιήματα», μετάφραση: Βασίλης Παπαγεωργίου, εκδόσεις: PRINTA /ΠΟΙΗΣΗ ΓΙΑ ΠΑΝΤΑ: «Μοναξιά» (Ήχοι και ίχνη, 1966), «Πρωινά πουλιά» (Ήχοι και ίχνη, 1966), «Τα Πελάγη της Βαλτικής» (1974), «Το ζευγάρι» (Ο Μισοτελειωμένος ουρανός, 1962, απαγγέλλει ο Τούμας Τράνστρεμερ), «Απρίλιος και σιωπή» (Η Πένθιμη Γόνδολα, 1996). «Πολλά βήματα» (Η Άγρια Πλατεία, 1983), «Το χειμώνα του 1947» (Το Φράγμα της Αλήθειας, 1978), «Πέφτει χιόνι» (Το μεγάλο Αίνιγμα, 2004).
Ακούγονται επίσης μελοποιημένα ποιήματά του: «Δορυφορικά μάτια» (Η Άγρια Πλατεία, 1983), «Πύρινες μουντζούρες» (Η Άγρια Πλατεία, 1983), «Αετοράχη», (Το Μεγάλο Αίνιγμα, 2004).
Έτος παραγωγής: 2013
Επιμέλεια-παρουσίαση: Ανταίος Χρυσοστομίδης
Σκηνοθεσία: Γιώργος Κορδέλλας
Συντάκτης: Κωνσταντίνα Τασιοπούλου
