Το ντοκιμαντέρ “Αν ζήσουμε, θα έχουμε να λέμε ιστορίες” (σκηνοθεσία Κ. Μαχαίρας, 2005) αναπλάθει το χρονικό των ημερών από την κήρυξη του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου μέχρι την είσοδο των Γερμανών στην Αθήνα, με οδηγό τα «Τετράδια ημερολογίου» του Γιώργου Θεοτοκά, μια παράλληλη με τα γεγονότα συγγραφή πλαισιώνοντας την αφήγηση του Θεοτοκά με οπτικοακουστικό αρχειακό υλικό από τον Β’ ΠΠ, από Επίκαιρα της εποχής από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Αφιέρωμα από το Αρχείο ΕΡΤ για τα 60 χρόνια από το θάνατου του λογοτέχνη Γιώργου Θεοτοκά στις 30 Οκτωβρίου 1966.
Ο Έλληνας λογοτέχνης και δικηγόρος, Γεώργιος Θεοτοκάς, έφυγες από τη ζωή πριν από 60 χρόνια στις 30 Οκτωβρίου 1966. Υπήρξε εκπρόσωπος της γενιάς του ’30, παρουσίασε ένα πολυποίκιλο λογοτεχνικό έργο με δοκίμια, θεατρικά έργα, κριτικές, μυθιστορήματα, ταξιδιωτικά, τα οποία μεταφράστηκαν σε πολλές ξένες γλώσσες. Σπούδασε στη Νομική σχολή στην Αθήνα και έπειτα έμεινε για μικρό διάστημα στο Λονδίνο όπου έγραψε το πρώτο του βιβλίο “Ελεύθερο Πνεύμα” (1929), το οποίο καθιερώθηκε ως το μανιφέστο της γενιάς του ‘30. Εργάστηκε στην Αθήνα ως δικηγόρος, δημοσίευσε κείμενά και άρθρα σε εφημερίδες και περιοδικά, το 1940 κατατάχτηκε εθελοντικά στο στρατό. Ο Θεοτοκάς συνεργάστηκε με λογοτεχνικά περιοδικά και με την εφημερίδα “Το Βήμα”, υπήρξε επίσης μέλος της συντακτικής επιτροπής του περιοδικού “Εποχές”, συνιδρυτής του περιοδικού “Νέα Γράμματα” (1935), διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου (1945-1946, 1951-1952), πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Κ.Θ.Β.Ε. και εκπροσώπησε την Ελλάδα στις διεθνείς συναντήσεις της Γενεύης και στο Διεθνές Συνέδριο του Εδιμβούργου. Έλαβε το βραβείο πεζογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών για “Το δαιμόνιο” (1939) και το Α’ Κρατικό Βραβείο Δοκιμίου “Τα προβλήματα του καιρού μας” (1957). Με το έργο του ο Θεοτοκάς έθεσε τις βάσεις της θεωρίας της γενιάς του Τριάντα για την ελληνικότητα, η οποία πηγάζει παράλληλα από την ελληνική αλλά και από την ευρωπαϊκή παράδοση Από τα έργα του ξεχωρίζουμε τον “Λεωνή”, τους “Ασθενείς και οδοιπόρους”, το “Δαιμόνιο” και την “Αργώ”. Το Αρχείο ΕΡΤ για τα 60,χρόνια από την απώλεια του Γιώργου Θεοτοκά, στις 30 Οκτωβρίου 1966, προτείνει το ντοκιμαντέρ:
ΑΝ ΖΗΣΟΥΜΕ, ΘΑ ΕΧΟΥΜΕ ΝΑ ΛΕΜΕ ΙΣΤΟΡΙΕΣ
Ένα ντοκιμαντέρ που αναπλάθει το χρονικό των ημερών από την κήρυξη του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου μέχρι την είσοδο των Γερμανών στην Αθήνα, με οδηγό τα «Τετράδια ημερολογίου» του Γιώργου Θεοτοκά, τα οποία δεν αποτελούν μια αναδρομική εξιστόρηση, αλλά μια συγχρονική με τα γεγονότα συγγραφή. Το ντοκιμαντέρ πλαισιώνει πλήρως την αφήγηση του Θεοτοκά με πλάνα οπτικοακουστικού αρχειακού υλικού από τον Β’ ΠΠ, από Επίκαιρα της εποχής από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Το κείμενο του Θεοτοκά είναι ένας καλός οδηγός, αφού δεν αποτελεί μια αναδρομική εξιστόρηση, αλλά μια συγχρονική με τα γεγονότα συγγραφή. Οι σημειώσεις στα «Τετράδια», συνοδευόμενες από τα πλάνα αρχείου καταγράφουν με αμεσότητα την κατάσταση των ημερών, την ένταση των ανθρώπων και τις ιστορικές στιγμές που αυτοί έζησαν.
Αυτό το χρονικό, ξεκινάει από την ημέρα κήρυξης του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου την 28η Οκτωβρίου 1940, τη γενική επιστράτευση, την ατμόσφαιρα στην πρωτεύουσα που εξελίσσεται σε εθνική εορτή με μαζικές εκδηλώσεις και πανηγυρισμούς. Επικοινωνεί με τος λογοτέχνες φίλους του και διαπιστώνει ότι κάποιοι από αυτούς έχουν κληθεί να καταταγούν για να πάνε στο μέτωπο όπως ο Άγγελος Τερζάκης.
Ο Θεοτοκάς μέσα από το ημερολόγιό του ακολουθεί τις ημέρες της Αθήνας του πολεμικού πυρετού, την περηφάνια του πληθυσμού, τα πρωτοσέλιδα με τα νέα από το μέτωπο, οι στρατιώτες, οι απλοί πολίτες, πλούσιοι και φτωχοί, άνδρες και γυναίκες, όλοι είναι αισιόδοξοι. Όπως ο Κατσίμπαλης που του μιλάει στο τηλέφωνο και είναι εντυπωσιασμένος. Ο Σεφέρης συνιστά υπομονή, συναγερμοί και συζητήσεις με τους φίλους του, ο Θεοτοκάς διαβάζει ξανά όσα έχει γράψει με κριτήριο την πιθανότητα του άμεσου θανάτου. Σκέφτεται να δηλώσει εθελοντής στο στρατό. Τον Δεκέμβριο του 1940 φαίνεται ότι τα σχέδια των Ιταλών έχουν ναυαγήσει και η νίκη των Ελλήνων είναι η πρώτη νίκη των συμμάχων. Ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός ζητάει από τους λογοτέχνες βιβλία για τους τραυματίες και εκείνος δίνει όσα περισσότερα μπορεί και νιώθει ενοχές που δεν μπορεί να προσφέρει περισσότερα και να πολεμήσει. Περιγράφει τον ενθουσιασμό των Ελλήνων για έναν πόλεμο που διεξάγει πριν από όλους ο ίδιος ο Ελληνικός λαός με μια άγρια και εντυπωσιακή ορμή. Φτάνουν οι πρώτοι τραυματίες από το μέτωπο και τους υποδέχονται στο λιμάνι με επευφημίες και λίγες μέρες μετά ο ελληνικός στρατός μπαίνει στην Κορυτσά και οι δρόμοι της Αθήνας γεμίζουν κόσμο που πανηγυρίζει. Νιώθει μειωμένος που δεν μπορεί να πάει στο μέτωπο, να μπει στα γεγονότα, όπως λέει και ο ίδιος. Στις 28 Νοεμβρίου κατατάσσεται και σε ηλικία 35 ετών γεμάτος περιέργεια αναμένει τα γεγονότα. 31 Δεκεμβρίου του γράφει ο Ελύτης από την πρώτη γραμμή λίγα μέτρα απέναντι από τους Ιταλούς, ενώ ο ίδιος πηγαίνει για φαγητό με τον Σεφέρη στην Αθήνα και βγάζουν μια αναμνηστική φωτογραφία. Στις 16 Ιανουαρίου απολύονται εκείνος και ο Αλέκος Σεφεριάδης λόγω των πολιτικών τους φρονημάτων, μαθαίνει ότι έχει φάκελο και έχει χαρακτηριστεί από τις αρχές ως αριστερός, ενώ ξέρει ότι οι αριστεροί των θεωρούν δεξιό. Στις 29 και 31 Ιανουαρίου 1941,ο θάνατος και κηδεία του Ι. Μεταξά και ο Θεοτοκάς περιγράφει το κλίμα στην πρωτεύουσα και συγκρίνει τη σχέση του Μεταξά με τον λαό με την αντίστοιχη του Βενιζέλου. Ακολουθεί η βαριά ατμόσφαιρα που φέρνει ο γερμανικός κίνδυνος μαζί με την άνοιξη που πλησιάζει. Μετά από προσπάθειες ανακατατάσσεται στο στρατό στα τέλη Φεβρουαρίου και στις 8 Απριλίου 1941 αναγγέλλεται ένας νέος πόλεμος εναντίον των Γερμανών και καταγράφονται συγκινητικές στιγμές σε όλη την πόλη. Ακολουθούν αεροπορικές επιδρομές των Γερμανών στον Πειραιά και η συνειδητοποίηση ότι πέρασαν σε μια βαριά, πιο σκοτεινή περίοδο του πολέμου, δεν υπάρχει όρεξη για αστεία όπως πριν. Πιστεύει ότι οι φαντάροι και τα ελληνικά βουνά θα απωθήσουν τους Γερμανούς. Στην Θήβα με τη μονάδα του αναλαμβάνουν το θλιβερό καθήκον να μαζεύουν όπλα από στρατιώτες που υποχωρούν και να τους οδηγούν στην Αθήνα. Περιμένοντας τους κατακτητές, 25 και 26 Απριλίου 1941 αναμονή βασανιστική και στις 27 Απριλίου1941 περιγράφει την είσοδο των Γερμανών στην Αθήνα.
Σκηνοθεσία και σενάριο: Κώστας Μαχαίρας
Έρευνα: Ρέα Αποστολίδου
Έτος παραγωγής: 2005
Σύνταξη άρθρου και τεκμηρίωση εκπομπής: Βλάσης Κομνηνός
