Για την επέτειο από το θάνατο του σκηνοθέτη Λάκη Παπαστάθη, στις 8 Μαρτίου 2023, το Αρχείο ΕΡΤ προτείνει επεισόδιο από τη σειρά ντοκιμαντέρ “Τοπία της σιωπής” σε σκηνοθεσία Δημήτρη Κουτσιαμπασάκου και αφιερωμένο στον ίδιο τον Παπαστάθη και στην κινηματογραφική του ταινία “Θεόφιλος” (1987)
Ο σκηνοθέτης και συγγραφέας Λάκης Παπαστάθης γεννήθηκε στο Βόλο το 1943. Σπούδασε στο Κέντρο Σπουδών Κινηματογράφου και το 1972 σκηνοθετεί την πρώτη μικρού μήκους ταινία «Γράμματα από την Αμερική», η οποία βραβεύεται στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Κατά την περίοδο 1968-1971 εργάστηκε ως βοηθός σκηνοθέτη στην ταινία «Ευδοκία» του Αλέξη Δαμιανού, μια εμπειρία την οποία ο ίδιος αποκαλούσε από τα σημαντικότερα σχολεία της ζωής του. Από το 1975 ξεκινάει μια μακρά πορεία στην τηλεόραση, όπου ως σκηνοθέτης-παραγωγός, δημιουργεί με τον Τάκη Χατζόπουλο τις σειρές Παρασκήνιο και Ιστορικό Αρχείο. Σκηνοθέτησε τις μεγάλου μήκους ταινίες: Τον καιρό των Ελλήνων (1981), Θεόφιλος (1987), Το μόνον της ζωής του ταξείδιον (2001), Ταξίδι στη Μυτιλήνη (2010). Ο Λάκης Παπαστάθης, παιδί του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου, προσπάθησε και κατάφερε τόσο από τις ταινίες του, όσο και κυρίως από τις τηλεοπτικές του παραγωγές, όπως το “Παρασκήνιο” να μεταφέρει στην οθόνη τις ιδέες του ευρωπαϊκού και παγκόσμιου κινηματογράφου, να ασχοληθεί και να εντρυφήσει σε θέματα που αφορούσαν την ελληνική και ευρωπαϊκή κουλτούρα και τον πολιτισμό, από τα τέλη του 19ου αιώνα, τη λογοτεχνία, τη ζωγραφική, τις εικαστικές τέχνες, την ποίηση, τη φιλοσοφία, μέχρι τον κινηματογράφο και τον πολιτισμό εν γένει στην Ελλάδα και έως τα πρώτα χρόνια του 21ου αιώνα.
Το Αρχείο ΕΡΤ για την επέτειο από το θάνατο του Λάκη Παπαστάθη στις 8 Μαρτίου 2023 προτείνει την εκπομπή:
ΤΟΠΙΑ ΤΗΣ ΣΙΩΠΗΣ
ΛΑΚΗΣ ΠΑΠΑΣΤΑΘΗΣ – ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗ ΜΥΤΙΛΗΝΗ ΤΟΥ ΘΕΟΦΙΛΟΥ
Η σειρά ντοκιμαντέρ «Τοπία της σιωπής» παρουσιάζει Έλληνες σκηνοθέτες των οποίων η σχέση με το χώρο παραμένει κυρίαρχη στο έργο τους. Σε αυτό το επεισόδιο ο Λάκης Παπαστάθης επιστρέφει στη Μυτιλήνη στην οποία έζησε και ο ίδιος αλλά και όπου γύρισε την ταινία του «Θεόφιλος» (1987).
Ο Λάκης Παπαστάθης μιλάει για τον Βόλο και την Μυτιλήνη, τις πόλεις όπου έζησε ο Θεόφιλος αλλά και ο ίδιος ο σκηνοθέτης. Από το λιμάνι της Μυτιλήνης, το Μουσείο του Θεόφιλου ο Παπαστάθης αναζητεί ξανά τις πνευματικές συνδέσεις του ζωγράφου, του έργου του με το νησί, παρατηρεί τα έργα που σώζονται στο μουσείο μαζί με τον σκηνοθέτη Δημήτρη Κουτσιαμπασάκο. Εξηγεί τη διαφορά του φωτός στην ταινία του για τον Θεόφιλο από το φως των έργων του ίδιου του ζωγράφου, υπογραμμίζει τη δική του κινηματογραφική προσέγγιση της ζωής του Θεόφιλου, μιλάει για το ρεπεράζ και την αναζήτηση των χώρων σε όλο το νησί της Μυτιλήνης μαζί με τους συνεργάτες του.
Στον κόλπο της Γέρας στο Βυρσοδεψείο Σουρλάγκα, ο Λάκης Παπαστάθης θυμάται και περιγράφει το γύρισμα της άφιξης του Θεόφιλου στη Μυτιλήνη, την προετοιμασία και την ερμηνεία του Δημήτρη Καταλειφού. Σημειώνει ότι οι χώροι όπου γυρίστηκε η ταινία του δεν είναι απαραίτητα χώροι όπου έζησε ο Θεόφιλος. Ο Παπαστάθης αναπαριστά τη σκηνή της άφιξης του Θεόφιλου στο πατρικό του σπίτι και μιλάει για τις υπόλοιπες σκηνές που γυρίστηκαν στο χώρο του σπιτιού το οποίο επιλέχθηκε για αυτό το σκοπό ενώ θυμάται τη χαρά που ένιωσαν όταν το εντόπισαν για πρώτη φορά με τους συνεργάτες του. Περιγράφει τη σκηνή του φωτογραφείου όπως γυρίστηκε στην πλατεία της Αγιάσου και αναφέρεται στο πάθος του Θεόφιλου για τη φωτογραφία. Εξηγεί ότι από ένα σημείο κα μετά οι χώροι για τα γυρίσματα «ερχόντουσαν μόνοι τους», η διαλογή τους είχε μια φυσική ροή. Η σκηνή στο καφενείο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα γυρίσματος σε ένα χώρο φυσικό, αναλλοίωτο στο χρόνο, χωρίς κομπάρσους αλλά με τους αληθινούς θαμώνες να συμμετέχουν στα γυρίσματα. Στο νησί όπου μαζεύονται οι τρελοί της Μυτιλήνης, μια σκηνή που γυρίστηκε σε μια βραχονησίδα δίπλα στη Λέσβο, ο Παπαστάθης πηγαίνει ξανά με μια ψαρόβαρκα και εξηγεί τη συνάντηση Τεριάντ και Θεόφιλου. Στο σπίτι των Αλεπουδέληδων όπου γυρίστηκε η σκηνή στο σπίτι του Τεριάντ ο Παπαστάθης περιγράφει το νόημα της για την ταινία. Στο καφενείο της Καρίνης στην Αγιάσο, όπου σώζονται ακόμα κάποιες ζωγραφιές του Θεόφιλου, ο Παπατάθης περιγράφει τη γεμάτη συγκίνηση επίσκεψη του Γιάννη Τσαρούχη εκεί και έπειτα δείχνει το δέντρο μέσα στο οποίο έμενε ο Θεόφιλος. Στην αγροικία όπου γυρίστηκε ο θάνατος του Θεόφιλου, ο Παπαστάθης μιλάει για το φως της σκηνής όπου ο Θεόφιλος ετοιμάζεται πριν ανέβει στο βουνό, καθώς και την ανάβαση σε αυτό, στιγμές συγκίνησης για εκείνον αλλά και για όλο το συνεργείο.
Σε όλη τη διάρκεια της εκπομπής παρεμβάλλονται εκτενή πλάνα από την ταινία του Λάκη Παπαστάθη «Θεόφιλος» καθώς και φωτογραφίες από το προσωπικό αρχείο του σκηνοθέτη.
