Σήμερα, 23 Απριλίου, εορτάζεται η Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου. Η συγκεκριμένη ημέρα επιλέχθηκε για τον εορτασμό από την UNESCO μιας και στις 23 Απριλίου 1616 έφυγαν από τη ζωή δύο μεγάλα ονόματα των γραμμάτων: ο Ισπανός συγγραφέας του ''Δον Κιχώτη'' Μιγκέλ Ντε Θερβάντες και ο Άγγλος δραματουργός Γουίλιαμ Σαίξπηρ. Παράλληλα, στη Βαρκελώνη και γενικότερα στην Καταλονία στις 23 Απριλίου γιορτάζεται μαζί με την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου η μέρα του Αγίου Γεωργίου ή αλλιώς η ''Μέρα των Βιβλίων και των Ρόδων''. Κατά τη διάρκεια αυτής της γιορτής τα ζευγάρια στη Βαρκελώνη δωρίζουν ένα βιβλίο και ένα τριαντάφυλλο στον ή στην σύντροφό τους.
Παράλληλα, η δημόσια τηλεόραση μεταφέρει διαχρονικά λογοτεχνικά έργα στη μικρή οθόνη. Η παράδοση αυτή ξεκίνησε το1973 όταν το τότε Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας Τηλεοράσεως (Ε.Ι.Ρ.Τ.) μετέδωσε την σειρά μυθοπλασίας ''Οι έμποροι των εθνών'' που ήταν βασισμένη στο ομότιτλο βιβλίο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Ποντίκα και σενάριο Γιώργου Μπαλλή και Κώστα Δαρλάση. Έκτοτε δεκάδες σειρές μυθοπλασίας της ΕΡΤ βασίστηκαν σε αριστουργήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας και σημείωσαν μεγάλη επιτυχία με πιο πρόσφατες τις σειρές ''Η μεγάλη χίμαιρα'' που βασίζεται στο ομότιτλο βιβλίο του Μ. Καραγάτση αλλά και η σειρά ''Από ήλιο σε ήλιο'' που προβάλλεται από την ΕΡΤ-1 και αποτελεί μεταφορά της διλογίας της Μαίρης Κόντζογλου.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου και την συμπλήρωση 60 χρόνων δημόσιας τηλεόρασης, το Αρχείο της ΕΡΤ παρουσιάζει το επεισόδιο ''Η λογοτεχνία στην τηλεόραση'' της εκπομπής ''Θέματα και βιβλία'' παραγωγής 1987.
ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΒΙΒΛΙΑ
Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΗΝ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ
Συντονιστής στο συγκεκριμένο επεισόδιο είναι ο Κώστας Παπαντωνόπουλος, ο οποίος καλησπερίζει τους τηλεθεατές και εξηγεί το περιεχόμενο της εκπομπής. Καλεσμένοι είναι η συγγραφέας Διδώ Σωτηρίου, ο συγγραφέας και σεναριογράφος Τάκης Χατζηαναγνώστου, καθώς και οι σκηνοθέτες-σεναριογράφοι Γιάννης Σμαραγδής και Δημήτρης Σταύρακας.
Η συζήτηση ξεκινά με το ερώτημα αν υπάρχει κάποιο κριτήριο για την επιλογή των λογοτεχνικών έργων που μεταφέρονται στη μικρή οθόνη. Ο Τάκης Χατζηαναγνώστου διαπιστώνει πως οι επιλογές των λογοτεχνικών έργων γίνονται τυχαία και τονίζει ότι οι παραγωγοί, οι σκηνοθέτες και οι σεναριογράφοι επιλέγουν τα βιβλία που θα μεταφέρουν στη μικρή οθόνη με κριτήριο το αν θα έχουν μεγάλη εμπορική επιτυχία. Κριτήρια αποτελούν το περιεχόμενο, οι συγκρούσεις, οι χαρακτήρες και η περίπλοκη υπόθεση.
Ο Γιάννης Σμαραγδής θεωρεί, με τη σειρά του, πως πολύ σημαντικό για την επιτυχία μιας τηλεοπτικής σειράς, βασισμένης σε λογοτεχνικό έργο, είναι το όραμα του δημιουργού και καταθέτει τη δική του οπτική. Ο Δημήτρης Σταύρακας, με τη σειρά του, υπογραμμίζει πως τόσο η άποψη του Γιάννη Σμαραγδή όσο και εκείνη του Τάκη Χατζηαναγνώστου συγκλίνουν και δεν είναι αντιθετικές· καταθέτει, επίσης, τη δική του εμπειρία σχετικά με ένα λογοτεχνικό έργο που ο ίδιος επέλεξε να μεταφέρει στη μικρή οθόνη, ύστερα από προσωπική του απόφαση.
Στη συνέχεια, προβάλλεται ένα βίντεο με συνέντευξη του Παντελή Βούλγαρη σχετικά με την κινηματογραφική ταινία «Η φανέλα με το εννιά», βασισμένη στο ομότιτλο μυθιστόρημα του Μένη Κουμανταρέα και σε σενάριο του Βαγγέλη Ραπτόπουλου. Ειδικότερα, ο Παντελής Βούλγαρης εξηγεί τα κριτήρια που τον οδήγησαν να επιλέξει το συγκεκριμένο βιβλίο για κινηματογραφική μεταφορά. Ακόμη, περιγράφει τις παγίδες που κρύβονται στη διαδικασία μεταφοράς ενός βιβλίου στη μεγάλη οθόνη και την έρευνα που διεξήγαγε ο ίδιος για την ταινία.
Έπειτα, ο Κώστας Παπαντωνόπουλος αναρωτιέται ποιες σειρές μυθοπλασίας είναι οι «επιτυχημένες» και με ποια κριτήρια χαρακτηρίζονται ως τέτοιες. Η Διδώ Σωτηρίου εξηγεί πως όταν γράφει ένα πεζογράφημα δεν κινείται με τα κριτήρια της αγοράς. Ο Τάκης Χατζηαναγνώστου θεωρεί πως δεν είναι κριτήριο επιτυχίας μιας σειράς μυθοπλασίας τα νούμερα τηλεθέασης, αλλά, αντίθετα, ο αντίκτυπος που έχει στους τηλεθεατές και οι συζητήσεις που τυχόν μπορεί να προκαλέσει. Καταθέτει την προσωπική του εμπειρία από το 1976 και τη σειρά «Γαλήνη», που ο ίδιος διασκεύασε για την τηλεόραση της ΕΡΤ, βασισμένος στο ομότιτλο βιβλίο του Ηλία Βενέζη.
Παράλληλα, γίνεται λόγος για τη σειρά αμερικανικής παραγωγής «Δυναστεία» και για την επιτυχία που σημειώνει. Η Διδώ Σωτηρίου μιλά για τη σειρά «Ο έφηβος» και τη χαρακτηρίζει «ιδιαίτερα βαρετή», καθώς ο σκηνοθέτης προσπάθησε απλώς να εικονογραφήσει το ομότιτλο πεζογράφημα του Ντοστογιέφσκι. Ο Τάκης Χατζηαναγνώστου θεωρεί πως θα ήταν καλύτερο ο σεναριογράφος και ο σκηνοθέτης να είναι το ίδιο πρόσωπο.
Στη συνέχεια, ο Κώστας Παπαντωνόπουλος — έχοντας καταγράψει τα βιβλία που έχουν μεταφερθεί στη μικρή οθόνη και στα δύο κανάλια της δημόσιας τηλεόρασης — εξάγει το συμπέρασμα πως πρόκειται για έργα γνωστών συγγραφέων παλαιότερης εποχής, κυρίως της γενιάς του ’30 και συγγραφέων των τελών του 19ου αιώνα, ενώ εξαίρεση αποτελούν τα πρόσφατα πεζογραφήματα. Ο Τάκης Χατζηαναγνώστου θεωρεί πως οι παραγωγοί επιλέγουν γνωστούς συγγραφείς που έχουν ήδη αναγνωρισιμότητα και εμπορικότητα και πιστεύει πως αγνοούν τους νεότερους συγγραφείς. Γίνεται λόγος για την αστική ηθογραφία αυτών των αναγνωσμάτων.
Στη συζήτηση παρεμβάλλεται συνέντευξη του Μεγακλή Βιντιάδη, στο πλαίσιο της οποίας ο σκηνοθέτης καταθέτει τη δική του άποψη για τα προβλήματα που υπάρχουν στη μεταφορά ενός λογοτεχνικού έργου στην τηλεόραση. Τονίζει πως δεν μπορεί ο οποιοσδήποτε να κάνει διασκευή πεζογραφήματος για την τηλεόραση και πως δεν πρέπει να συγχέεται ο ρόλος του σκηνοθέτη με εκείνον του διασκευαστή. Η Διδώ Σωτηρίου εξηγεί πως η τηλεόραση δεν έχει βοηθήσει τη λογοτεχνία και πως πρέπει να επιδιωχθεί η περαιτέρω, παράλληλη ανάπτυξή τους. Ο Τάκης Χατζηαναγνώστου αναδεικνύει τη σημασία της μετάδοσης μιας καλύτερης και πιο ορθής γλώσσας μέσα από τις τηλεοπτικές σειρές και τονίζει πως τα ονόματα της ελληνικής λογοτεχνίας έγιναν ευρύτερα γνωστά, γεγονός που οδήγησε στην αύξηση των πωλήσεων βιβλίων. Ο Δημήτρης Σταύρακας αναφέρεται στο περιορισμένο αναγνωστικό κοινό στην Ελλάδα και στον κίνδυνο που εγκυμονεί η κυριαρχία της τηλεόρασης.
Κλείνοντας, η Αντιγόνη Αμανίτου παρουσιάζει τίτλους από τις νέες εκδόσεις. Ειδικότερα, γίνεται λόγος για τα βιβλία: «Δράκουλας» του Μπραμ Στόουκερ, «Ένα περιστατικό στα χρόνια της Δυαρχίας» του Διονύση Καλαβρέζου, «Γράμμα στον πατέρα» του Φραντς Κάφκα, «Η ακτή του κουνουπιού» του Πωλ Θερού, «Χιου Σέλγουιν Μώμπερλυ» του Έζρα Πάουντ, «Ακριβοί άνθρωποι» της Τζόυς Κάρολ Όουτς και «Η Ελλάδα του Μήτσου και του Κίτσου» του Παν. Παπαδούκα, από το οποίο η Αντιγόνη Αμανίτου διαβάζει αποσπάσματα.
