Για τα 40 χρόνια από τη δολοφονία του Σουηδού πολιτικού Ούλοφ Πάλμε, στις 28 Φεβρουαρίου 1986, το Αρχείο ΕΡΤ προτείνει πορτρέτο του από τη σειρά “ΟΙ ΗΓΕΤΕΣ” του Γιώργου Πετρίτση, ένα συγκλονιστικό ντοκουμέντο με συνέντευξη του Πάλμε, μόλις 2 ημέρες πριν τη δολοφονία του στις 26 Φεβρουαρίου 1986.
Ο Σβεν Ούλοφ Γιόαχιμ Πάλμε γεννήθηκε στην Στοκχόλμη στις 30 Ιανουαρίου 1927. Σπούδασε στο Κολέγιο Κένιον, στο Οχάιο των ΗΠΑ (1948) και έπειτα στη Στοκχόλμη όπου φοίτησε στη Νομική Σχολή. Ο Πάλμε δραστηριοποιήθηκε από νεαρή ηλικία στο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα και έγινε προσωπικός γραμματέας του πρωθυπουργού Τάγκε Ερλάντερ το 1953 και μέλος του σουηδικού Κοινοβουλίου πέντε χρόνια αργότερα. Αναλαμβάνει το 1963 ως υπουργός άνευ χαρτοφυλακίου στη σοσιαλδημοκρατική κυβέρνηση της χώρας, δύο χρόνια αργότερα το υπουργείο Συγκοινωνιών, ενώ το 1967 διορίζεται υπουργός Παιδείας και Θρησκευτικών Υποθέσεων. Σε ηλικία 42 ετών, το 1969, διαδέχεται τον Ερλάντερ ως γραμματέας του κόμματος και πρωθυπουργός. Μέχρι το 1976 τάσσεται συστηματικά κατά της αμερικανικής πολιτικής και ειδικά σε ότι αφορά στον πόλεμο στο Βιετνάμ.
Μετά την ήττα των Σοσιαλδημοκρατών στις εκλογές του 1976, ο Πάλμε ηγείται της αντιπολίτευσης απέναντι στην κεντροδεξιά κυβέρνηση του Τόμπγιερν Φελντίν και παραμένει υπέρμαχος των φιλειρηνικών πρωτοβουλιών σε διεθνές επίπεδο. Υπήρξε πρόεδρος του Σκανδιναβικού Συμβουλίου (1979-1980), πρόεδρος της Ανεξάρτητης Επιτροπής για τον Αφοπλισμό και την Ασφάλεια στην Γενεύη, ενώ μεσολάβησε ως ειδικός απεσταλμένος του ΟΗΕ για τη λήξη του πολέμου Ιράν - Ιράκ (1980-1988).
Από το 1982 με την επιστροφή των σοσιαλδημοκρατών στην κυβέρνηση της Σουηδίας, επιχείρησε να αποκαταστήσει την σοσιαλιστική οικονομική πολιτική στην Σουηδία, επιμένοντας στην πολιτική της κοινωνικής πρόνοιας, ενώ σταθερά υποστήριξε μια ξεκάθαρη πολιτική για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, με αποκορύφωμα το κλείσιμο των πυρηνικών σταθμών στη Σουηδία μετά από το σχετικό δημοψήφισμα του 1980. Ο Πάλμε είχε κεντρικό ρόλο το 1984 στην «Πρωτοβουλία των 6» (22/5/1984) για την ειρήνη και τον αφοπλισμό, ως αντίβαρο στον επικίνδυνο ανταγωνισμό ΗΠΑ-Σοβιετικής Ένωσης, συνεργάστηκε με τους ομολόγους του της Ελλάδας, Ανδρέα Παπανδρέου και της Ινδίας, Ίντιρα Γκάντι, τους Προέδρους του Μεξικό, Μιγκέλ ντε λα Μαδρίδ, της Αργεντινή, Ραούλ Αλφονσίν και της Τανζανίας, Τζούλιους Νιερέρε.
Τη νύχτα της28ης Φεβρουαρίου 1986, ο σουηδός πρωθυπουργός, Ούλοφ Πάλμε, επιστρέφει περπατώντας με τη σύζυγό του Λίζμπετ από τον κινηματογράφο στο σπίτι του σε δρόμο της Στοκχόλμης, όταν τον πυροβολεί θανάσιμα άγνωστος άνδρας. Αν και συνελήφθη και καταδικάστηκε σε ισόβια ο 39χρονος Κρίστερ Πέτερσον, το Εφετείο στις 2 Νοεμβρίου 1989 τον αθώωσε κρίνοντας ότι δεν ήταν επαρκής για την καταδίκη του η αναγνώρισή του μόνο από την Λίζμπετ Πάλμε. Η υπόθεση Πάλμε έχει κλείσει επισήμως το 2020, ωστόσο παραμένει άγνωστη η ταυτότητα του δολοφόνου και έχουν διατυπωθεί αρκετές και διαφορετικές θεωρίες σχετικά με την αλήθεια γύρω από τη δολοφονία του.
Το Αρχείο της ΕΡΤ για την επέτειο 40 ετών από τη δολοφονία του Ούλοφ Πάλμε στις 28 Φεβρουαρίου 1986, παρουσιάζει ένα μοναδικό ντοκουμέντο:
ΟΙ ΗΓΕΤΕΣ
ΟΥΛΟΦ ΠΑΛΜΕ
Το επεισόδιο της σειράς «Ηγέτες» από τη δεκαετία του 1980 με θέμα πορτρέτα σημαντικών προσωπικοτήτων της σύγχρονης πολιτικής σκηνής, παρουσιάζει πορτρέτο του Ούλοφ Πάλμε. Τραγική λεπτομέρειααποτελεί το γεγονός ότι ίσως πρόκειται για την τελευταία που έδωσε ο Σουηδός πρωθυπουργός μιας και δύο ημέρες μετά από αυτή ο Ούλοφ Πάλμε θα πέσει θύμα δολοφονικής επίθεσης το βράδυ της 28ης Φεβρουαρίου προς τα ξημερώματα της 1ης Μαρτίου 1986.
Η εκπομπή ξεκινάει με την άφιξη του συνεργείου της ΕΡΤ στην Στοκχόλμη το μεσημέρι της 26ης Φεβρουαρίου 1986 λίγο πριν την προγραμματισμένη συνέντευξη με τον Ούλοφ Πάλμε στο Πρωθυπουργικό μέγαρο. Παρακολουθούμε πλάνα από κεντρικούς δρόμους της πόλης, η αφήγηση κάνει αναφορά σε ένα περίεργο περιστατικό επίθεσης ενός γερακιού σε ένα λευκό περιστέρι στο κέντρο της πόλης, γεγονός το οποίο είχε σοκάρει τους κατοίκους που βρέθηκαν κοντά, αλλά το οποίο αγνόησαν οι άνθρωποι της ελληνικής αποστολής, μιας και δεν θα μπορούσαν να γνωρίζουν πόσο τραγικά συμβολικό θα ήταν για όσα επρόκειτο να συμβούν. Ακολουθούν πλάνα του μεγάρου στις 16:00 το απόγευμα και έπειτα από το χώρο όπου πραγματοποιείται η συνέντευξη. Ο Ούλοφ Πάλμε κάθεται κοντά στον Γιώργο Πετρίτση, ο οποίος πρόκειται να του πάρει πιθανότατα την τελευταία του συνέντευξη.
Ο Ούλοφ Πάλμε θεωρεί ότι οι πολιτικοί της Αριστεράς, αν θέλουν να αλλάξουν προς το καλύτερο την κοινωνία θα πρέπει να νιώθουν μια μόνιμη δυσαρέσκεια για την κατάσταση που επικρατεί στην κοινωνία και την πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν οι πολίτες. Μιλάει για την πολυπλοκότητα της πολιτικής και την ανάγκη μετατροπή της θέλησης του λαού σε πολιτικές, υπογραμμίζει την ανάγκη μιας πολιτικής ιδεολογίας ως βάση της ηθικής και τη χάραξη της πολιτικής μετά από συλλογικές διεργασίες. Καθημερινά θυσιάζει την προσωπική του δημόσια εικόνα προκειμένου να εφαρμόσει απαραίτητες και σωστές πολιτικές συχνά αντιδημοτικές όπως για παράδειγμα για την οικονομική ανάκαμψη της χώρας. Εξηγεί ότι το πρόβλημα της σουηδικής οικονομίας όταν ανέλαβε το 1982 ήταν η πτώση της παραγωγής, η αύξηση της ανεργίας και του εξωτερικού χρέους. Το πρόγραμμα που υλοποιήθηκε υποτίμησε το νόμισμα, έριξε το βάρος των επενδύσεων στην παραγωγή και τη βιομηχανία κατά την περίοδο 1982-1985, διατηρώντας σταθερό το βιοτικό επίπεδο χωρίς βελτιώσεις σε αυτό. Τα επόμενα βήματα αποσκοπούν στην πτώση του πληθωρισμού και στην ισοσκέλιση του προϋπολογισμού ενώ τα βασικά δεδομένα της οικονομικής πολιτικής είναι ο στόχος της πλήρους απασχόλησης με ένα ποσοστό 80% το υψηλότερο στην Ευρώπη σε άντρες και γυναίκες, η απελευθέρωση του κέρδους και η διατήρηση της ανταγωνιστικότητας. Ο Πάλμε βλέπει θετικά την τεχνολογική ανάπτυξη και θεωρεί ότι εφόσον δεν απειληθεί η ασφάλεια και ελευθερία του λαού, η νέα τεχνολογία θεωρείται ευπρόσδεκτη.
Εξηγεί ότι τον ενδιέφερε πάντα η πολιτική και μιλάει για την είσοδό του σε αυτή με το συνδικαλιστικό φοιτητικό κίνημα ως αντιπρόεδρος της διεθνούς οργάνωσης με την μετα-αποικιακή περίοδο, τα φοιτητικά και αντιπολεμικά κινήματα. Θυμάται την ανάληψη της θέσης του γραμματέα του γραφείου του πρωθυπουργού και περιγράφει συνοπτικά την πορεία του από υπουργός, πρωθυπουργός και αρχηγός της αντιπολίτευσης. Μιλάει για την περίοδο των ριζοσπαστικών αλλαγών, δηλαδή την περίοδο 44 ετών διακυβέρνησης της χώρας από τους σοσιαλδημοκράτες. Για τη νεολαία της Σουηδίας εξηγεί ότι στις αρχές της δεκαετίας του 1970 υπήρχε μεγάλο ενδιαφέρον αλλά μετά έγιναν εγωιστές και αδιαφόρησαν για τα κοινά, ενώ θεωρεί ότι το ενδιαφέρον αναθερμαίνεται, υπογραμμίζει την αδιαφορία των νέων της δικής του εποχής και την τάση να χάνεται και να επανέρχεται το ενδιαφέρον αυτό με το πέρασμα των γενιών, μια ιστορική διαπίστωση που δεν εξηγείται εύκολα. Αναφέρεται στους λόγους που θεωρεί ότι χάθηκαν οι εκλογές του 1976 και την ανασυγκρότηση που ακολούθησε προκειμένου να επιστρέψουν οι σοσιαλδημοκράτες στην κυβέρνηση. Αναλύει τη σχέση με το φιλελεύθερο κόμμα τις ομοιότητες και τις διαφορές του με το σοσιαλδημοκρατικό. Περιγράφει την ουσία του «Σουηδικού προτύπου» την δημοκρατική σύνθεση της Σουηδικής κοινωνίας, την ανάγκη να αντιμετωπιστεί το ιδιωτικό κεφάλαιο που μπορεί να απειλήσει τη δημοκρατία. Θεωρεί ότι η ειρήνη δίνει ευκαιρίες για ανάπτυξη και ειδικά τεχνολογική εξέλιξη και δηλώνει αισιόδοξος για το μέλλον του σοσιαλισμού στη χώρα του και στην Ευρώπη, ενώ εξηγεί την πρόκληση της εισόδου μιας μικρής χώρας όπως η Ελλάδα στην κοινή ευρωπαϊκή αγορά και μιλάει την αλληλεγγύη του σουηδικού λαού στον ελληνικό λαό κατά τη διάρκεια της επταετίας της δικτατορίας των συνταγματαρχών. Για το κίνημα υπέρ της διεθνούς ειρήνης μιλάει για τον κίνδυνο της τρέλας του πυρηνικού ολέθρου και πιστεύει ότι είναι σημαντικό οι χώρες όπως η Σουηδία και η Ελλάδα να συνεχίσουν να μιλούν για την Ειρήνη.
Η εκπομπή περιλαμβάνει συνομιλία με την Γκούνβορ Χίλντεν, δημοσιογράφο υπεύθυνη για τα πολιτικά σχόλια στη Σουηδική Τηλεόραση με θέμα την οικονομική κρίση στη χώρα και τις αντιδράσεις στην πολιτική του Πάλμε, τις προεκλογικές εξάρσεις από την αντιπολίτευση και τις υποσχέσεις της κυβέρνησης και εκείνη εκτιμάει ότι οι απλοί πολίτες ίσως νιώθουν εξαπατημένοι από το οικονομικό μοντέλο της κυβέρνησης αν και η πολιτική που ακολουθείται θεωρεί ότι είναι σωστή και θα αλλάξει το βιοτικό επίπεδο της χώρας. Σχολιάζει την κριτική των αντιπάλων του Πάλμε για αλαζονεία, εξηγεί ότι για εκείνον υπάρχουν θερμοί υποστηρικτές και ορκισμένοι εχθροί. Αναφέρεται στην ανεργία που αυξάνεται στη χώρα, τα προβλήματα της βιομηχανίας, αλλά το υψηλό επίπεδο ζωής που διατηρείται παρόλα αυτά για τους πολίτες.
Περιλαμβάνεται επίσης συνομιλία με την Γκέρτρουν Σίγκουρντσεν, υπουργό κοινωνικών υποθέσεων της Σουηδίας, η οποία σχολιάζει τη θητεία του στο σοσιαλδημοκρατικό κόμμα, αναφέρεται στη συνεισφορά του στην πολιτική κοινωνικής μέριμνας, στη διεθνή του δραστηριότητα και την ισχύ που έχει μέσα στο κόμμα και τον θεωρεί μεγάλο πολιτικό διανοούμενο. Με ευσύνοπτο τρόπο εξηγεί την κοινωνική πολιτική του Σουηδικού κράτους και τα στοιχεία που την καθιστούν καθοριστική για την ευημερία και ανάπτυξη της σουηδικής κοινωνίας, την ασφάλεια για τις οικογένειες με παιδιά, τους χαμηλά αμειβόμενους γονείς, τις μητέρες, τους σπουδαστές, την δωρεάν ιατρική και νοσοκομειακή περίθαλψη .
Στο ίδιο πλαίσιο παρακολουθούμε συνομιλία με τον Πιερ Σορρί, υφυπουργό Εξωτερικών της Σουηδίας, ο οποίος εξηγεί τη σύνδεση της εσωτερικής και εξωτερικής πολιτικής της χώρας με την προσωπικότητα του ίδιου του Πάλμε, μιας και πρωταγωνίστησε στα πολιτικά πράγματα της χώρας για δεκαετίες, ενώ υπογραμμίζει τη συμμετοχή του στους αγώνες του εργατικού κινήματος, αλλά και στη συνεισφορά του στην προσπάθεια για ειρήνη και αποστρατιωτικοποίηση στο σύγχρονο κόσμο. Επισημαίνει την πρωτοβουλία των έξι κρατών για πυρηνικό αφοπλισμό και ειρήνη.
Εμβόλιμα παρουσιάζεται το πολίτευμα της χώρας με αναφορά στο σοσιαλδημοκρατικό κόμμα την ιστορία και την πορεία του στην πρόσφατη ιστορία της Σουηδίας.
Η εκπομπή πηγαίνει λίγες μέρες πίσω, στην Κυριακή 23 Φεβρουαρίου 1986, στην πόλη Έστερσουντ, προβάλλονται πλάνα από τη μεγάλη χιονισμένη κωμόπολη, όπου θα συναντήσουν τον Πάλμε για να τον ακολουθήσουν σε περιοδεία του στην ευρύτερη περιοχή. Από την επόμενη μέρα στις 24 Φεβρουαρίου 1986, παρακολουθούμε πλάνα από το δρόμο και τα χιονισμένα τοπία της χώρας που κατέγραψε η κάμερα ακολουθώντας τον Πάλμε στην περιοδεία του. Πρώτος σταθμός σε ξυλουργικό εργοστάσιο, άφιξη του Πάλμε για να μιλήσει με συνδικαλιστές, ενημέρωση για τα προβλήματα της περιοχής και ξενάγηση. Εξηγείται η σκληρή οικονομική πολιτική που έχει εφαρμόσει το σοσιαλδημοκρατικό κόμμα από το 1982, η οποία έχει προκαλέσει δυσαρέσκεια στα χαμηλά και μεσαία εργατικά στρώματα της σουηδικής κοινωνίας. Ο Πάλμε μαζί με την ξεναγό του ανεβαίνει σε έλκηθρο και επισκέπτεται μηχανουργικό εργοστάσιο, ενώ τον ακολουθούν τα αυτοκίνητα της περιοδείας. Περιλαμβάνονται πλάνα από γεύμα του Πάλμε με συνεργάτες του. Επίσκεψη σε σύγχρονο εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με επεξεργασία τύρφης. Ο Πάλμε αποχωρεί με ελικόπτερο.
Η εκπομπή κλείνει με σουηδικά πρωτοσέλιδα με την είδηση για τη δολοφονική επίθεση και το θάνατο του Ούλοφ Πάλμε.
