Γιατί γιορτάζουμε την Επανάσταση του 1821 στις 25 Μαρτίου, παρόλο που εκείνη τη μέρα δεν εκτυλίχθηκε κάποια σημαντική μάχη στο πλαίσιο του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα; Πότε γιορτάστηκε για πρώτη φορά η εθνική μας επέτειος στις 25 Μαρτίου; Σήμερα, ανήμερα της επετείου της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, το Αρχείο της ΕΡΤ προτείνει το πρώτο επεισόδιο της σειράς ιστορικών ντοκιμαντέρ ''Γιατί '21: 12 ερωτήματα'' παραγωγής 2021.
ΓΙΑΤΙ '21: 12 ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ
ΓΙΑΤΙ ΓΙΟΡΤΑΖΟΥΜΕ ΤΟ 1821;
Η σειρά ντοκιμαντέρ «Γιατί 21; 12 ερωτήματα» αποσκοπεί να παρουσιάσει μέσα σε 12 επεισόδια τις βασικές πτυχές της ελληνικής Ιστορίας, ακολουθώντας το νήμα που συνδέει τα 200 χρόνια ζωής του ελληνικού έθνους-κράτους από την Επανάσταση έως και σήμερα. Στην έρευνά τους, οι δημοσιογράφοι Μαριλένα Κατσίμη και Πιέρρος Τζανετάκος αναζητούν απαντήσεις σε12 διαχρονικά ιστορικά ερωτήματα σχετικά με το παρελθόν και το μέλλον της χώρας.
Στο πρώτο επεισόδιο, η Μαριλένα Κατσίμη και ο Πιέρρος Τζανετάκος αναζητούν απαντήσεις στο ερώτημα «Γιατί γιορτάζουμε το 1821;». Ποιος είναι ο ρόλος της μνήμης στη δημόσια Ιστορία; Η έρευνα αρχίζει από την πρώτη επέτειο, το 1838, και φτάνει έως σήμερα.
Ειδικότερα, το πρώτο ερώτημα που καλούνται να απαντήσουν οι μαθητές είναι το «τι γιορτάζουμε στις 25 Μαρτίου 1821». Η πρώτη στάση της εκπομπής γίνεται στο Ναύπλιο, από όπου γίνεται λόγος για την ίδρυση της Ελλάδας και τους εθνικούς εορτασμούς κατά τον 19ο αιώνα. Παρέχονται πληροφορίες για την ανάληψη της διακυβέρνησης από τον Ιωάννη Καποδίστρια και στη συνέχεια από τον Όθωνα. Περιγράφεται η άφιξη του Όθωνα στο Ναύπλιο και η θερμή υποδοχή του από τους οπλαρχηγούς και τους κατοίκους της πόλης.
Η αναδρομή συνεχίζεται στη διαμόρφωση του ελληνικού κράτους στις αρχές της δεκαετίας του 1830 και στην κατάσταση της οικονομίας μετά τον ελληνοτουρκικό πόλεμο. Τονίζεται η σημασία της θρησκείας για τη συνοχή των κατοίκων του ελληνικού κράτους. Περιγράφεται πώς έγινε η επιλογή της 25ης Μαρτίου ως επίσημης εθνικής εορτής από τον Όθωνα, σε συνάρτηση και με τη γιορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου. Παρέχονται επίσης λεπτομέρειες για τον εορτασμό της 25ης Μαρτίου 1838 στην εκκλησία της Αγίας Ειρήνης στο Μοναστηράκι.
Έπειτα γίνεται λόγος για την πεντηκονταετηρίδα της Επανάστασης, τον εορτασμό δηλαδή της 25ης Μαρτίου 1871. Μαθαίνουμε για τη συμβολική τελετή που έλαβε χώρα στα Προπύλαια του Πανεπιστημίου Αθηνών, παρουσία του νέου βασιλικού ζεύγους, του Γεωργίου Α΄ και της Όλγας. Παράλληλα, η τελετή συνδέθηκε με την ανακομιδή των οστών του Πατριάρχη Γρηγορίου Ε΄ από την Οδησσό στην Αθήνα.
Η αναδρομή συνεχίζεται στους εορτασμούς της επετείου των 100 χρόνων από την Επανάσταση, οι οποίοι όμως δεν πραγματοποιήθηκαν το 1921 λόγω της Μικρασιατικής Καταστροφής. Ακόμη, παρατίθενται οι λόγοι για την επιλογή της 25ης Μαρτίου 1924 ως ημέρας επίσημης ανακήρυξης της Β΄ Ελληνικής Δημοκρατίας. Εξηγούνται επίσης οι λόγοι για τους οποίους οι εκδηλώσεις για τα 100 χρόνια από την Επανάσταση πραγματοποιήθηκαν τελικά επί πρωθυπουργίας του Ελευθερίου Βενιζέλου στις 25 Μαρτίου 1930, ώστε να συμπέσουν με τα 100 χρόνια από την ίδρυση του ελληνικού κράτους. Εν συνεχεία γίνεται αναφορά στην ανέγερση του Μνημείου του Αγνώστου Στρατιώτη, το οποίο ακολουθεί παρόμοια τυπολογία με άλλα αντίστοιχα μνημεία στην Ευρώπη.
Στο επόμενο μέρος της εκπομπής μεταφερόμαστε στα χρόνια της Κατοχής και του Εμφυλίου. Οι ιστορικοί μιλούν για το νέο νόημα που αποκτά ο εορτασμός της εθνικής επετείου του 1821 κατά τη διάρκεια της Κατοχής, της Εθνικής Αντίστασης και αργότερα του Εμφυλίου Πολέμου. Ο εορτασμός των 150 χρόνων από την Επανάσταση του 1821 πραγματοποιείται το 1971, εν μέσω της δικτατορίας των συνταγματαρχών. Προβάλλονται πλάνα αρχείου, στα οποία καταγράφονται οι εορτασμοί της Επανάστασης με έναν παρωχημένο τρόπο, καθώς και αποσπάσματα από τις λεγόμενες εορτές με την ονομασία «Πολεμική αρετή των Ελλήνων». Γίνεται ακόμη αναφορά στο λεγόμενο «Τάμα του Έθνους», το οποίο σχεδίαζε να ανεγείρει η χούντα στα Τουρκοβούνια.
Στο τελευταίο μέρος της εκπομπής σκιαγραφείται η αντίληψη των σύγχρονων Ελλήνων για την Ελληνική Επανάσταση. Το επεισόδιο κλείνει με αναφορές σε όσα γνωρίζουμε ή δεν γνωρίζουμε για την Επανάσταση του 1821, καθώς και στην επέτειο των 200 χρόνων από την Επανάσταση και τις ευκαιρίες που προσφέρει για αναστοχασμό.
Οι ομιλητές του πρώτου επεισοδίου, με αλφαβητική σειρά, είναι οι εξής: Θάνος Βερέμης, Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών· Πολυμέρης Βόγλης, Αναπληρωτής Καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας· Θάλεια Δραγώνα, Ομότιμη Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Αθηνών· Μαρία Ευθυμίου, Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Αθηνών· Βαγγέλης Καραμανωλάκης, Αναπληρωτής Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών· Πασχάλης Κιτρομηλίδης· Ελένη Κούκη, Διδάκτωρ Ιστορίας· Χριστίνα Κουλούρη· Αντώνης Λιάκος, Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών· Mark Mazower, Καθηγητής στο Columbia University (ΗΠΑ)· Roderick Beaton, Ομότιμος Καθηγητής στο King's College London· Αλέξης Πολίτης, Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης· Σπυρίδων Πλουμίδης· Σάββας Σαββόπουλος· Μενέλαος Χαραλαμπίδης· Χρήστος Χρηστίδης, Διδάκτωρ Ιστορίας.
Κατά τη διάρκεια του επεισοδίου ακούμε αποσπάσματα από τα «Απομνημονεύματα» του Ιωάννη Μακρυγιάννη και επιστολές της βασίλισσας Αμαλίας. Παράλληλα, προβάλλονται πλάνα από την πόλη του Ναυπλίου, το κέντρο της Αθήνας, το θωρηκτό «Αβέρωφ» και άλλους ιστορικούς τόπους.
