Οι σφουγγαράδες ξεκινούσαν το ταξίδι τους παραδοσιακά το μήνα Μάιο. Το συγκεκριμένο επάγγελμα είναι ένα από τα αρχαιότερα επαγγέλματα που απαντώνται στη Μεσόγειο μιας και για αυτό υπάρχουν πρώτες αναφορές στα ομηρικά έπη. Το επάγγελμα άκμασε στα μέσα του 19ου με αρχές 20ου αιώνα στα Δωδεκάνησα και κυρίως στην Κάλυμνο και τη Σύμη, ενώ έπειτα επεκτάθηκε και σε άλλα μέρη. Πολλοί Έλληνες μετανάστες στην Αμερική εγκαταστάθηκαν στο Τάρπον Σπρινγκς της Φλόριντα και μετέφεραν την τέχνη τους στις ΗΠΑ, η οποία σταδιακά έσβησε και από εκεί. Η υγεία των σφουγγαράδων επιβαρυνόταν πάρα πολύ με αποτέλεσμα να εμφανίζουν πολλές ασθένειες όπως η λεγόμενη ”νόσος των δυτών”. Παρόλα αυτά παραμένει ένα από τα πιο γνώριμα παραδοσιακά επαγγέλματα στη χώρα μας.
Το Αρχείο της ΕΡΤ παρουσιάζει ένα επεισόδιο της σειράς ”Τα επαγγέλματα της θάλασσας” αφιερωμένο στους σφουγγαράδες της Καλύμνου.
ΤΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ
ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΡΧΑΙΟΥΣ ΚΑΡΕΣ ΣΤΟΥΣ ΤΟΛΜΗΡΟΥΣ ΣΦΟΥΓΓΑΡΑΔΕΣ
”Τα επαγγέλματα της θάλασσας” είναι μια σειρά ντοκιμαντέρ 13 ωριαίων επεισοδίων, παραγωγής 1997, που πραγματεύεται τη σχέση του Έλληνα με το υγρό στοιχείο. Στο συγκεκριμένο επεισόδιο γίνεται λόγος για τη σπογγαλιευτική δραστηριότητα της Καλύμνου, που λόγο της μακραίωνης παράδοσης που έχει το επάγγελμα αυτό, οφείλει ένα μεγάλο μέρος της οικονομικής της ευημερίας και φήμης της.
Το επεισόδιο ξεκινά με πλάνα από τον βυθό και φωτογραφίες αρχείου με δύτες της Καλύμνου. Παράλληλα, ο Άγγελος Αντωνόπουλος αφηγείται την ιστορία του επαγγέλματος του δύτη-«σφουγγαρά» από την αρχαιότητα έως τον 20ό αιώνα, καθώς και τους κινδύνους που επεφύλασσε το συγκεκριμένο επάγγελμα. Προβάλλονται επιπλέον πλάνα από τον βυθό, με ψάρια και άλλα πλάσματα της θάλασσας, και παράλληλα μαθαίνουμε για τις πρώτες αναφορές των σφουγγαριών σε αρχαία κείμενα, όπως αυτά του Αριστοτέλη. Παρέχονται πληροφορίες για τα διάφορα είδη σφουγγαριών, τέσσερα από τα οποία είναι εμπορεύσιμα, για την αυξημένη ζήτηση σφουγγαριών στην Ευρώπη από τον 19ο αιώνα και εξής, την ανακάλυψη του σκαφάνδρου, καθώς και τη νέα σύνθεση των σκαφών των δυτών.
Καταγράφονται πλάνα από την προετοιμασία δυτών για καταβύθιση και τονίζεται ο κίνδυνος που συνοδεύει το συγκεκριμένο επάγγελμα. Επιπροσθέτως, υπάρχουν υποθαλάσσια πλάνα με τον δύτη να αναζητά σφουγγάρια στον βυθό της Καλύμνου. Περιγράφεται το ταξίδι των δυτών, καθώς και οι ημερομηνίες-ορόσημα κατά τις οποίες έφευγαν και επέστρεφαν στο νησί τους.
Η διήγηση συνεχίζεται στην περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν πολλοί από τους κατοίκους της Καλύμνου κατέφυγαν στη Μέση Ανατολή. Μετά το τέλος της Κατοχής και την προσάρτηση των Δωδεκανήσων στην Ελλάδα, ανανεώθηκε εκ νέου το επάγγελμα των δυτών-σφουγγαράδων. Προβάλλονται πλάνα από το λιμάνι και τη Χώρα της Καλύμνου στα τέλη της δεκαετίας του 1990. Ακόμη, περιηγούμαστε στο Ναυτικό Μουσείο Καλύμνου, όπου φυλάσσονται εκθέματα σχετικά με το παρελθόν του επαγγέλματος των σφουγγαράδων.
Γίνονται αναφορές στα σύνεργα των δυτών στα τέλη του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα, ενώ υπογραμμίζεται πως η σπογγαλιεία είχε παράδοση και σε άλλα νησιά του Αιγαίου, όπως τη Σύμη, τις Σπέτσες, την Ύδρα και αλλού. Τονίζεται η μείωση του πληθυσμού των σφουγγαριών της Μεσογείου λόγω περιβαλλοντικών και άλλων συνθηκών. Παλιοί δύτες μιλούν στην κάμερα της εκπομπής για τις δυσκολίες του επαγγέλματος και για παρ’ ολίγον ατυχήματα που συνέβαιναν.
Το επεισόδιο κλείνει με νέους της Καλύμνου, ντυμένους με παραδοσιακές στολές, να χορεύουν τον «χορό των σφουγγαράδων».
