Η Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 5 Ιουνίου και αποτελεί την κύρια εκδήλωση του ΟΗΕ από το 1972 για την ενημέρωση του παγκόσμιου κοινού σχετικά με περιβαλλοντικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα.
Για το φετινό εορτασμό το Αρχείο της ΕΡΤ επέλεξε το σημαντικό οικολογικό τεκμήριο:
ΠΕΜΠΤΗ ΕΠΟΧΗ: Η ΚΟΙΛΑΔΑ ΤΟΥ ΦΘΟΡΙΟΥ από το 1987
Η «Πέμπτη Εποχή» ήταν μια πρωτοποριακή σειρά ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ τη δεκαετία του 1980, σχεδιασμένη από την Εταιρεία Οικολογίας και Ανάπτυξης και διερευνούσε τη σύνθετη σχέση του ανθρώπου με το περιβάλλον, την τεχνολογία και τις μεταβαλλόμενες μορφές της καθημερινής ζωής, συνδέοντας οικολογικά ζητήματα με τις κοινωνικές, πολιτικές, πολιτισμικές και ηθικές προεκτάσεις της σύγχρονης ανάπτυξης.
Το επεισόδιο καταγράφει τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις που αποδίδονται στη λειτουργία του εργοστασίου αλουμινίου «ΠΕΣΙΝΕ» (Pechiney) στα Άσπρα Σπίτια Βοιωτίας. Ο οικισμός Άσπρα Σπίτια δημιουργήθηκε τη δεκαετία του 1960 από τη γαλλική εταιρεία Pechiney για τη στέγαση του προσωπικού του εργοστασίου «Αλουμίνιον της Ελλάδος», το οποίο ιδρύθηκε για την εκμετάλλευση των κοιτασμάτων βωξίτη της περιοχής. Σχεδιάστηκε από το γραφείο Doxiadis Associates και αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα οργανωμένου βιομηχανικού οικισμού εργαζομένων.
Tο επεισόδιο αναφέρεται στις περιβαλλοντικές επιπτώσεις που αποδίδονται στη λειτουργία του εργοστασίου, με έμφαση στη ρύπανση από το φθόριο ως παραπροϊόν της ηλεκτρόλυσης του βωξίτη, τις επιπτώσεις στην υγεία των κατοίκων, την υποβάθμιση της αγροτικής και κτηνοτροφικής παραγωγής, καθώς και την απουσία επαρκών κρατικών ελέγχων. Σύμφωνα με μαρτυρίες κατοίκων και εργαζομένων, η ρύπανση επηρέασε τη βλάστηση, την κτηνοτροφία και τη δημόσια υγεία της περιοχής. Γίνεται αναφορά στο «όνειρο της εκβιομηχάνισης» και στον ρόλο του εργοστασίου στη βιομηχανική ανάπτυξη της χώρας.
Παρουσιάζονται επίσης μαρτυρίες για τις συνθήκες εργασίας στο εργοστάσιο και τις κινητοποιήσεις των εργαζομένων για τη βελτίωση των συνθηκών και τη λήψη μέτρων προστασίας. Γίνεται αναφορά σε απεργιακές κινητοποιήσεις και σε διαφοροποιήσεις μεταξύ εργαζομένων, διοίκησης και τοπικής κοινωνίας.
Το επεισόδιο αναδεικνύει παράλληλα τον κοινωνικό αντίκτυπο της λειτουργίας του εργοστασίου και τις διαφορετικές στάσεις που αναπτύχθηκαν στην τοπική κοινωνία.
Μιλούν κάτοικοι και επαγγελματίες της περιοχής (κτηνοτρόφοι και αλιείς, μεταξύ των οποίων ο Γιάννης Λιάκος), ο πρόεδρος του εργοστασιακού σωματείου κύριος Γρηγοριάδης, ο υπεύθυνος περιβαλλοντικών θεμάτων του εργοστασίου κύριος Βότζας, καθώς και ο πρόεδρος της κοινότητας Κυριακίου Ι. Πούλος, παρουσιάζοντας διαφορετικές οπτικές για τις εργασιακές συνθήκες, τη λειτουργία του εργοστασίου και τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις στην περιοχή.
Σκηνοθεσία:Στάθης Κατσαρός
Αφήγηση: Αλέξης Δραγώνας
Τεκμηρίωση επεισοδίου και σύνταξη άρθρου: Νίκος Βογιατζής
