Για την επέτειο από το θάνατο του σημαντικού κινηματογραφιστή, σκηνοθέτη και παραγωγού, Τάκη Χατζόπουλου, στις 27 Απριλίου 2024, το Αρχείο ΕΡΤ προτείνει το επεισόδιο από τη σειρά Παρασκήνιο με τίτλο «ΣΤΕΛΙΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ Ο ΚΑΚΟΜΟΙΡΑΣ ΤΗΣ ΧΑΜΕΝΗΣ ΑΝΟΙΞΗΣ», το οποίο σκηνοθέτησε ο ίδιος και ήταν ένα από τα αγαπημένα του επεισόδια.
Στις 27 Απριλίου 2024 έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 82 ετών ο σκηνοθέτης και παραγωγός Τάκης Χατζόπουλος. Μαζί με τον Λάκη Παπαστάθη ευθύνεται για την ίδρυση της ομάδας Cinetic, ένα δημιουργικό σχήμα το οποίο επέτρεψε την ανανέωση του ελληνικού ντοκιμαντέρ και την εμπέδωσή του ως είδος στην ελληνική τηλεόραση μέσα από τη σειρά Παρασκήνιο (1976-2013). Το Παρασκήνιο κάλυψε θέματα πολιτισμού και τέχνης και κατέγραψε σημαντικές προσωπικότητες των γραμμάτων και των τεχνών για σχεδόν τέσσερις δεκαετίες και υπήρξε μια από τις μακροβιότερες και πλέον επιτυχημένες ελληνικές τηλεοπτικές εκπομπές. Στο πλαίσιο της εκπομπής αυτής δημιουργήθηκε μια εστία ανάδειξης νέων Ελλήνων σκηνοθετών, μιας και δόθηκε η ευκαιρία σε ήδη καθιερωμένους αλλά και σε δεκάδες νέους σκηνοθέτες να δοκιμάσουν τις δυνάμεις τους, να μαθητεύσουν δίπλα στον Χατζόπουλο και τον Παπαστάθη, να συνεργαστούν και να αναλάβουν τη δημιουργία τηλεοπτικών ντοκιμαντέρ, τα οποία τα προετοίμαζαν και τα εκτελούσαν με όρους κινηματογραφικής παραγωγής. Το δίδυμο Χατζόπουλος – Παπαστάθης λειτουργούσε αποφεύγοντας κάθε είδους λογοκρισία ή επέμβαση στο έργο των σκηνοθετών, ενώ βοηθούσε σε όλα τα στάδια της παραγωγής, από τη σύλληψη της ιδέας μέχρι το μοντάζ, παροτρύνοντας τους να λειτουργήσουν ελεύθερα και δημιουργικά. Ο Τάκης Χατζόπουλος ως κινηματογραφιστής χαρακτηρίζεται από τα πρώτα του βήματα στον κινηματογραφικό χώρο από μία μοναδική ενέργεια που τον διακατείχε και τον ξεχώριζε πάντα ως πρωτοπόρο, καθώς και από την ευαισθησία και την ανησυχία με την οποία προσέγγιζε πάντα τα θέματά του. Ξεκίνησε να εργάζεται ως βοηθός σκηνοθέτη το 1959 και ασχολήθηκε από νωρίς με το ντοκιμαντέρ. Το 1966 σκηνοθέτησε τη μικρού μήκους ταινία «Πρέσπες» η οποία βραβεύθηκε στη Θεσσαλονίκη ως η καλύτερη ταινία μικρού μήκους ντοκιμαντέρ και το 1969 τη «Γυναικοκρατία», με θέμα ένα χωριό της Θράκης όπου μια φορά το χρόνο οι γυναίκες καταλαμβάνουν την εξουσία. Το 1974 θα σκηνοθετήσει το ντοκιμαντέρ «Γάζωρος Σερρών», με θέμα τη ζωή των καπνεργατών στη γενέτειρα του σκηνοθέτη, οι οποίοι έρχονται αντιμέτωποι με την ερήμωση του τόπου τους εξαιτίας του κύματος μαζικής μετανάστευσης στο εξωτερικό. Η ταινία βραβεύθηκε την ίδια χρονιά στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης με το βραβείο της Αρτιότερης Παραγωγής. Από το 1974 ξεκίνησε και η πορεία του στην τηλεοπτική παραγωγή. Ο ίδιος ο Χατζόπουλος στην επιστολή που έγραψε προς το 21ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Αθήνας-Νύχτες Πρεμιέρας, το οποίο το 2015 τίμησε τη σειρά Παρασκήνιο ως την ριζοσπαστικότερη εκπομπή της ελληνικής τηλεόρασης, αναφέρει: «Το ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ είναι συλλογικό έργο, σκηνοθετών, τεχνικών, δημοσιογράφων, δημιουργών που σεβάστηκαν τον θεατή και αντιμετώπισαν το «μέσον τηλεόραση» όχι ως μήνυμα αλλά ως εργαλείο επικοινωνίας ιδεών και αισθητικών αναζητήσεων». Για το Παρασκήνιο πέραν της εμπλοκής του με την παραγωγή, ο ίδιος σκηνοθέτησε πλήθος επεισοδίων από τα οποία ξεχωρίζουμε και αναφέρουμε ενδεικτικά μόνο μερικά εξ αυτών: «Κορνήλιος Καστοριάδης», «Ο Φιλόσοφος Κώστας Αξελός», «Άρης Αλέξανδρου - Ανήκω Στο Ανύπαρκτο Κόμμα Των Ποιητών», «Μνήμη Φώτη Κόντογλου», «Στρατής Τσίρκας Σε Πρώτο Πρόσωπο», «Κορνήλιος Καστοριάδης – Διανοούμενοι, Πολιτική, Δημιουργία». Το Αρχείο της ΕΡΤ για την επέτειο δύο ετών από την απώλεια του σημαντικού σκηνοθέτη και παραγωγού, Τάκη Χατζόπουλου, παρουσιάζει ένα από τα αγαπημένα επεισόδια του ίδιου του δημιουργού από την εκπομπή Παρασκήνιο:
ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ
ΣΤΕΛΙΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ Ο ΚΑΚΟΜΟΙΡΑΣ ΤΗΣ ΧΑΜΕΝΗΣ ΑΝΟΙΞΗΣ
Το επεισόδιο της εκπομπής «Παρασκήνιο» με τίτλο «Στέλιος Αναστασιάδης ο Κακομοίρας της Χαμένης άνοιξης» παρουσιάζει τον καλλιτέχνη Στέλιο Αναστασιάδη, ο οποίος ενέπνευσε το Στρατή Τσίρκα και δημιούργησε τον αντιήρωα Κακομοίρα στο μυθιστόρημά του «Χαμένη άνοιξη» με θέμα τα Ιουλιανά, τα γεγονότα του 1965 και τη λεγόμενη Αποστασία. Ο ζωγράφος παρουσιάζει συνοπτικά την υπόθεση του βιβλίου, αναλύει τα χαρακτηριστικά του ήρωα Κακομοίρα και ασκεί κριτική στον τρόπο γραφής του συγγραφέα. Παράλληλα, αναφέρεται στη σχέση του με το Τσίρκα, περιγράφει τα αληθινά περιστατικά στα οποία στηρίχθηκε μέρος του βιβλίου και τονίζει την πρωτοτυπία της συγκεκριμένης εμπειρίας. Άνθρωποι των γραμμάτων μιλούν για το θέμα και την πλοκή του μυθιστορήματος, τις πολιτικές διαστάσεις του, το ζήτημα της πιστής αντιγραφής και μεταφοράς της πραγματικότητας σε ένα μυθοπλαστικό έργο, την ορθότητα της συγκεκριμένης επιλογής του συγγραφέα, αλλά και τις εκτιμήσεις τους για την εξέλιξη του έργου και του χαρακτήρα του Κακομοίρα, αν ο Τσίρκας είχε ολοκληρώσει την τριλογία αυτή. Στη διάρκεια του επεισοδίου, προβάλλονται ζωγραφικά έργα και σχέδια του καλλιτέχνη, καθώς και πλάνα εσωτερικά με τον ίδιο στο ατελιέ του αλλά και εξωτερικά ενώ περιηγείται στον Εθνικό κήπο.
Πιστό στην παράδοση του Παρασκηνίου και στις αρχές της ερευνητικής και κριτικής στάσης του ντοκιμαντέρ, το επεισόδιο αυτό καταφέρνει μέσα από την παράθεση της άποψης του Αναστασιάδη αλλά και ανθρώπων των γραμμάτων όπως ο Ζάννας και η Τσιτσέλη σχετικά με το θέμα, κοιτάξει με διεισδυτικό τρόπο στο συγκεκριμένο συγγραφικό έργο του Τσίρκα, την προσωπικότητα του ιδίου και του Αναστασιάδη, τη σχέση τους, αλλά και τη δυναμική που αναπτύχθηκε αναφορικά με το περιεχόμενο του έργου σε μία εποχή κομβικής σημασίας για το προοδευτικό κίνημα στην Ελλάδα αλλά και ευρύτερα. Αυτό είναι ένα ακόμα χάρισμα του Χατζόπουλου, να σκηνοθετεί κριτικά, συλλέγοντας τα στοιχεία που περικλείουν το νόημα, χωρίς να χρειάζεται να υπογραμμίσει το κάθε ένα από αυτά, προκαλώντας έτσι τον θεατή να εμπλακεί στη συζήτηση που ανοίγει.
Ο Στέλιος Αναστασιάδης διαβάζει αποσπάσματα από το βιβλίο του Τσίρκα σχετικά με την περιγραφή του Κακομοίρα από την «Χαμένη άνοιξη» και εξηγεί τις ομοιότητες του χαρακτήρα με τον εαυτό του, από την εμφάνιση μέχρι και τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας. Σχολιάζει, με αφορμή το κείμενο, την σημασία της τοποθέτησης σε θέση εργασίας στις σοσιαλιστικές χώρες και τον υποβιβασμό που υπονοούσε μια αντίστοιχη απομάκρυνση από μία θέση γραφείου. Θυμάται τη σύλληψή του όταν προσπάθησε να κλέψει μήλα και σχολιάζει περιστατικά του βιβλίου που έχουν βάση αληθινές καταστάσεις αλλά εξελίσσονται πολύ διαφορετικά στο βιβλίο. Εξηγεί ότι τον γνώριζε καλά ο Τσίρκας, περιγράφει πώς γνωρίστηκαν, αναφέρει ότι είχαν κοινούς γνωστούς και και ότι έγιναν γρήγορα φίλοι. Ο Αναστασιάδης θεωρεί ότι ο Τσίρκας έπαιρνε στοιχεία από τη ζωή του τα οποία έπλαθε σύμφωνα με το όραμα του ο συγγραφέας, έτσι ώστε να χρησιμοποιηθούν στο έργο του. Ο Αναστασιάδης αναφέρει επίσης ότι ρωτήθηκε συχνά γιατί δεν έκανε μήνυση στον Τσίρκα και εξηγεί ότι εκείνος απέρριψε αυτές τις θέσεις θεωρώντας ότι υποδηλώνουν αδυναμία αντίληψης του συγγραφικού έργου. Για τον Αναστασιάδη είναι ξεκάθαρα λάθος η ταύτιση του υπαρκτού προσώπου με τον μυθιστορηματικό χαρακτήρα του βιβλίου. Πιστεύει ότι ο Τσίρκας τον συμπαθούσε, κυρίως διότι ήταν καλός φίλος με τη γυναίκα που είχε ερωτευθεί ο συγγραφέας εκείνη την περίοδο, ενώ δεν παραλείπει να σχολιάσει τα στοιχεία καθωσπρεπισμού του Τσίρκα στον τρόπο με τον οποίο διαχειριζόταν συχνά τη σχέση τους. Καταθέτει την άποψή του για το συγκεκριμένο βιβλίο και κυρίως απορρίπτει το σχήμα σοσιαλιστικού ρεαλισμού που πιστεύει ότι υιοθετεί ο Τσίρκας και στο οποίο στέκεται για να δώσει μια εικόνα της εποχής, κατά τη γνώμη του χωρίς επιτυχία, μιας και καταλήγει να την ωραιοποιεί με μάλλον κακόγουστο ή στερεοτυπικό τρόπο. Το πρόσωπο του βιβλίου, ο Κακομοίρας, τελικά θεωρεί ότι είναι σωστό, υποθέτει ότι είχε μια περίεργη σχέση με αυτό ο Τσίρκας, μάλλον του προκαλούσε σοκ αυτό το πρόσωπο, ίσως οι προφητείες του να έβγαιναν αληθινές, αλλά δεν θα τον έκανε ποτέ θετικό ήρωα. Παρά τη φιλία τους, αλλά και την απόσταση που υπήρξε μεταξύ τους, θεωρεί ότι η νοοτροπία του Τσίρκα δεν «άντεχε» τον Κακομοίρα. Πιστεύει ότι, αν και βαθύτατα προοδευτικός ο Τσίρκας, είχε μια ιδεολογία και νοοτροπία διαφορετική, συνδεδεμένη με σχήματα που ο Αναστασιάδης είχε ξεπεράσει. Δεν συζήτησαν ποτέ την άποψή του για το βιβλίο και ενώ ο Τσίρκας ήξερε την αρνητική γνώμη του για αυτό, η προσωπική τους σχέση παρέμεινε καλή. Ο Αναστασιάδης εξηγεί ότι ο ίδιος, ως ζωγράφος, στηρίζεται στην πραγματικότητα για να δημιουργήσει το έργο του, το ίδιο ακριβώς κάνει και ο συγγραφέας. Λυπάται που δεν συζήτησαν ποτέ για το βιβλίο και θεωρεί ότι ακόμα κι αν η γνώμη του Τσίρκα για τον ίδιο ήταν αρνητική σίγουρα υπήρχαν στοιχεία συμπάθειας. Δεν έχει κρατήσει φωτογραφίες που μπορεί να είχαν οι δυο τους, αλλά δείχνει ένα πορτρέτο του Τσίρκα που είχε φτιάξει και το οποίο θυμάται ότι δεν άρεσε καθόλου στον συγγραφέα.
Η συγγραφέας και μεταφράστρια Καίη Τσιτσέλη, θεωρεί ότι ο χαρακτήρας του Κακομοίρα δικαιώνεται απόλυτα και θα ήθελε να μπορούσε να δει τις σημειώσεις του Τσίρκα για τα επόμενα δύο βιβλία της τριλογίας, όπου θα υπήρχαν ανατροπές και γεγονότα που θα οδηγούσαν σε ριζικές αλλαγές. Πιστεύει ότι ο Κακομοίρας είναι πολύ χρήσιμος στο μυθιστόρημα, αν και αρχικά και μάλλον λόγω της γραφικότητάς του μοιάζει διακοσμητικός. Ο Κακομοίρας λειτουργεί ως αντίθεση στον κεντρικό ήρωα, τον οποίο τελικά φωτίζει και συνδέει τη πλοκή με το παρελθόν ενώ λειτουργεί και ως προφήτης. Θεωρεί ότι η πάλη του Τσίρκα με τον δογματισμό καταλήγει κατά κάποιο τρόπο στον Κακομοίρα ως μια έλξη σε μια πιο αναρχική και ελεύθερη νοοτροπία στην οποία ο ίδιος δεν μπόρεσε ωστόσο να ενδώσει, δεν μπόρεσε να εγκαταλείψει την ιδεολογία του, δημιουργώντας έτσι για τον ίδιο μια σχέση μίσους-αγάπης.
Ο Παύλος Ζάννας μιλάει με τη σειρά του για το βιβλίο του Στρατή Τσίρκα , τα ιστορικά πρόσωπα που είναι αναγνωρίσιμα, αλλά και τα πρόσωπα εμπνευσμένα από τον κοινωνικό κύκλο του Τσίρκα, όπως ο Κακομοίρας. Ειδικά για την περίπτωση του Κακομοίρα είναι ένα βασικό πρόσωπο του μυθιστορήματος του οποίου η αληθινή ιστορία και φυσιογνωμία παίζουν σημαντικό ρόλο για το έργο και πιθανότατα θα είχε κεντρική επίδραση στην εξέλιξη του έργου που δεν ολοκλήρωσε ο Τσίρκας στην τριλογία που σχεδίαζε. Σχολιάζει επίσης τα ηθικά όρια σχετικά με την απόδοση στοιχείων ενός αληθινού χαρακτήρα σε ένα μυθιστορηματικό και πιστεύει ότι τα στοιχεία αυτά μπορεί να φαίνονται πιο αληθινά αν τυχόν γνωρίζουμε το πρόσωπο από το οποίο εμπνεύστηκαν. Εξηγεί ότι πρόκειται για μια υπόθεση που αφορά πολλούς συγγραφείς, ενώ ο ίδιος ο Τσίρκας μίλησε για τα πολλά διαφορετικά πρόσωπα μεταξύ των οποίων και ο εαυτός του τα οποία χρησιμοποιεί κάθε φορά προκειμένου να δομηθούν οι χαρακτήρες των βιβλίων του.
