Συμπληρώνονται φέτος 52 χρόνια από το πραξικόπημα για την ανατροπή του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Αρχιεπισκόπου Μακαρίου στις 15 Ιουλίου 1974. Το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου πραγματοποιήθηκε από...
Συμπληρώνονται φέτος 52 χρόνια από το πραξικόπημα για την ανατροπή του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Αρχιεπισκόπου Μακαρίου στις 15 Ιουλίου 1974. Το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου πραγματοποιήθηκε από την Εθνική Φρουρά της Κύπρου και μερίδα στελεχών της ΕΟΚΑ Β, κατ’ εντολή της Χούντας των Συνταγματαρχών του Δημήτρη Ιωαννίδη.
Εβδομάδες πριν από το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974, ήταν κοινό μυστικό ότι σχεδιαζόταν η ανατροπή του Μακαρίου, καθώς οι συνθήκες που είχαν διαμορφωθεί στη Κύπρο ήταν επιεικώς ανώμαλες. Η ένταση στις σχέσεις μεταξύ του Μακαρίου και της Χούντας είχε κλιμακωθεί, ενώ είχαν οξυνθεί οι ενδοελληνοκυπριακές αντιπαραθέσεις μεταξύ Μακαριακών και Αντιμακαριακών με τη δράση της ΕΟΚΑ Β’. Βασικό άλλοθι των χουντικών για την εκδήλωση του πραξικοπήματος αποτέλεσε η γνωστή επιστολή του Μακαρίου στον στρατηγό Γκιζίκη της 2ας Ιουλίου 1974, με την οποία ζητούσε την αποχώρηση των αξιωματικών του Ελληνικού Στρατού από την Κύπρο, τη μείωση της στρατιωτικής θητείας και κατηγορούσε το καθεστώς ότι είχε επιχειρήσει να τον ανατρέψει.
Με την εκδήλωση του πραξικοπήματος ο Μακάριος διέφυγε προς την Πάφο, Πρόεδρος της Δημοκρατίας της Κύπρου τοποθετήθηκε ο Νίκος Σαμψών, ο οποίος στη συνέχεια ανακήρυξε την “Ελληνική Δημοκρατία της Κύπρου”. Ο Μακάριος μέσω Μάλτας και Λονδίνου έφτασε στη Νέα Υόρκη, στις 19 Ιουλίου πήρε μέρος στη σύσκεψη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ όπου και κατήγγειλε τη χούντα των Αθηνών για εισβολή. Πέντε μέρες αργότερα, στις 20 Ιουλίου, η Τουρκία εισέβαλε στρατιωτικά στην Κύπρο και ξεκίνησε η αιματηρή διχοτόμηση του νησιού και ο εκτοπισμός των Ελληνοκυπρίων από το βόρειο τμήμα της Κύπρου.
Δείτε από το Αρχείο της ΕΡΤ την εκπομπή που αναφέρεται στα γεγονότα:
ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΚΥΠΡΟΣ ΩΡΑ ΜΗΔΕΝ. 15 ΙΟΥΛΙΟΥ 1974 ΤΟ ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑ Μέρος:2
Σειρά ντοκιμαντέρ ιστορικής καταγραφής, του δημοσιογράφου Γιώργου Πετρίτση με θέματα αναφερόμενα σε πρόσωπα και γεγονότα της πρόσφατης ιστορίας μας. Το συγκεκριμένο επεισόδιο της σειράς «Μαρτυρίες», αποτελεί το δεύτερο μέρος της εκπομπής αφιερωμένης στα γεγονότα της Κύπρου το 1974, η οποία διερευνά τα αίτια του πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου του 1974, με στόχο τη βίαιη ανατροπή του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Μακάριου, που προκάλεσε την τουρκική εισβολή στην Κύπρο στις 20 Ιουλίου του 1974.
Μέσα από μαρτυρίες προσώπων της πολιτικής ζωής της Κύπρου, παρουσιάζονται οι προπαρασκευαστικές κινήσεις μέχρι την εκδήλωση του πραξικοπήματος, το χρονικό της επίθεσης εναντίον του Προεδρικού Μεγάρου, οι πρώτες αντιδράσεις και η φυγάδευση του Μακάριου, οι δυνάμεις αντίστασης, ο εμφύλιος σπαραγμός που ακολούθησε αλλά και ο τρόπος που αντιμετώπισε ο ελληνικός τύπος την ορκωμοσία της Κυβέρνησης Σαμψών. Παράλληλα, γίνεται αναφορά στην πολιτική κατάσταση στο νησί λίγο πριν το πραξικόπημα και αναζητώνται οι αιτίες της εσωτερικής πολιτικής αντιπαράθεσης. Γίνεται λόγος επίσης, για τη διείσδυση του καθεστώτος της Χούντας στην Κύπρο την εποχή εκείνη, τη στελέχωση της Εθνικής Φρουράς με Έλληνες αξιωματικούς και τη δράση της ΕΟΚΑ Β, ενώ ερευνάται η ανάμιξή της στο πραξικόπημα. Τέλος, αναδεικνύεται η στάση των πολιτικών κομμάτων της Κύπρου, σκιαγραφούνται οι εκτιμήσεις του Μακάριου πριν την εκδήλωση του πραξικοπήματος και επιχειρείται η αποτίμηση των επιπτώσεων του πραξικοπήματος σε σχέση με την επίλυση του κυπριακού προβλήματος.
Αφηγούνται μνήμες και διατυπώνουν κρίσεις για τα γεγονότα ο δημοσιογράφος πρώην στέλεχος της ΕΟΚΑ Β Σπ. Παπαγεωργίου, ο υφυπουργός παρά τω Προέδρω της Δημοκρατίας Πάτροκλος Σταύρου, ο τέως Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Σπύρος Κυπριανού, ο εκπρόσωπος των Ενωτικών (ΔΕΚ) ψυχίατρος Τάκης Ευδόκας, ο εκπρόσωπος του ΑΚΕΛ Μιχάλης Πουμπούρης, ο πρόεδρος του ΕΔΕΚ Βάσος Λυσσαρίδης, ο πολιτικός επιστήμονας Νίκος Κούτσου. Κατά τη διάρκεια της εκπομπής προβάλλεται σχετικό αρχειακό κινηματογραφικό υλικό, καθώς και ηχητικό απόσπασμα με τη φωνή του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου από το διάγγελμα που απηύθυνε από την Πάφο στον κυπριακό λαό ότι ήταν ζωντανός.
